یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
تنگی کانال نخاعی در ستون مهره کمری :
همانطور که می دانید ، نخاع در درون کانال استخوانی قرار دارد که از پشت سر هم قرار گرفتن مهره ها تشکیل شده است. اگر به دلایلی این کانال تنگ شود فضای مورد نیاز نخاع کم شده و به آن فشار وارد میشود. این فشار همچنین به اعصابی که از نخاع خارج شده و به اندام تحتانی میرود وارد گشته که موجب بروز علائم بیماری میشود. کانال نخاعی در هر قسمتی از مسیر خود می تواند تنگ شود. این تنگی در ستون فقرات گردنی و یا کمری علائم متفاوتی دارد.یکی از علل شایع کمردرد تنگی کانال نخاعی است. تنگی کانال نخاعی اغلب بیماری افراد میانسال و مسن است.
تنگی کانال نخاعی کمری چگونه ایجاد میشود:
تنگ شدن کانال نخاع به علت رشد استخوان و بافت های دیگر به داخل این کانال است و این رشد بافت های اضافی جزئی از روند پیری و مسن شدن است. در حقیقت این بیماری معمولاً در افراد بالای 60-50 سال دیده میشود. در مرد و زن شیوع یکسانی دارد ولی معمولاً در خانم ها با علائم بیشتری بروز کرده و بیشتر نیاز به درمان پیدا میکند.
علائم و نشانه ها:
وقتی برای مدتی طولانی می ایستید یا وقتی راه می روید،بیماری تنگی کانال نخاع کمر باعث ایجاد درد یا گرفتگی عضلات پا می شود. عموما اگر به سمت جلو خم بشوید یا بنشینید، درد بوجود آمده از بین می رود، اما وقتی راست بایستید کمر درد دوباره بر می گردد.علائم دیگر تنگی ستون فقرات کمر شامل بی حسی، ضعف یا کرختی در ساق پا و پا می شود. در موارد شدید، ممکن است عصب های روده و مثانه فشرده شوند که منجر به بی اختیاری ادرار و مدفوع به صورت جزئی یا کامل می شود. در صورتی که در کنترل ادرار و مدفوع خود مشکل دارید، باید سریعا به پزشک مراجعه کنید.
علت:
پزشک ها تنگی کانال نخاع گردن و کمر را دو نوع می دانند:
اولیه: که به این معناست اسعداد ژنتیکی تنکی کانال وجود دارد که به آن تنگی کانال نخاع مادرزادی کمری می گویند. بعضی از افراد در هنگام تولد کانال نخاعی ای دارند که نسبت به کانال نخاعی بسیاری از افراد دیگر تنگ تر است .
نوع اکتسابی این بیماری ناشی از بیماری یا آسیب دیدگی ستون فقرات است .
درمان :
درمانهای غیرجراحی:
در مواجهه با درد ملایم تا متوسط بیشتر به روشهای درمانی محافظه کارانه و نگهدارنده، مانند مصرف دارو، فیزیوتراپی، تزریق استروئید، کشش ستون فقرات، لیزردرمانی و ماساژ، برای درمان تنگی کانال نخاعی روی آورده میشود.
جراحی باز کمر :
چنانچه درد متوسط تا شدید باشد و درمانهای غیرجراحی نتواند درد را تسکین بدهد، به ناچار برای از بین بردن فشار جراحی باز انجام میشود یا عمل خشک کردن مهرهها صورت میگیرد.
تشخیص :
معاینه بالینی
شرح علا ئم شما تا حدزیادی تشخیص را برای پزشک محرز می نماید . با این حال از جهت قطعی شدن تشخیص از MRI نیز کمک گرفته می شود.CT Scan نیز در صورت عدم امکان انجام MRI انجام می گردد.
مراقبتهای قبل از جراحی :
ناشتا بودن قبل از عمل8 تا 12 ساعت قبل از عمل چیزی میل نکنید . (با توجه به بیهوشی و اثر داروها باید معده خالی باشد تا از برگشت محتویات آن به مسیر های هوایی جلوگیری شود)
در صورت مصرف داروهای رقیق کننده خون از همان زمان ابتدای مراجعه به پزشک و تنظیم زمان عمل در مطب نوع داروهای مصرفی را اعلام نمائید.
مصرف داروهای فشار خون با مقدار اندک آب پس از کسب اجازه از پزشک قبل از عمل بلامانع است .
شب قبل عمل استحمام نموده و موهای ناحیه جراحی را شیو نمائید.
زیورآلات و دندان مصنوعی خود را قبل از عمل خارج نمائید.
آرامش و خونسردی خود را حفظ نموده و به جراح خود اعتماد نمائید.
جهت بهبود ترمیم محل جراحی بهتر است از یک ماه قبل عمل استعمال دخانیات را قطع نمائید.
مراقبتهای پس از جراحی :
زخم و پانسمان:
- در صورتی که زخم ترشحات خونابه ای داشته باشد، پانسمان باید مکررا تعویض گردد. در صورتی که ترشحات بیش از دو روز ادامه پیدا کند باید به جراح اطلاع داده شود.
- در صورت استفاده از نخ غیر قابل جذب، برداشت نخ تقریبا ۱۰ روز بعد از عمل انجام خواهد شد. معمولا استحمام چند روز بعد از ترخیص از بیمارستان بلامانع است ولی توصیه می شود به علت مرطوب شدن محل زخم حتما بعد از حمام، زخم با حوله ای تمیز خشک و روی آن با چند تا گاز استریل خشک پوشانده شود.
حرکت:
حرکت شاید مهم ترین دغدغه بیمار بعد از عمل ستون فقرات باشد.
- توجه: نشستن، درازکشیدن، ایستادن و راه رفتن بعد از عمل ستون فقرات حتی از همان ابتدا بلامانع هستند. بالا رفتن از پله به صورت یکی یکی ممکن است ولی بهتر است ابتدا با نظارت پزشک یا همراه بیمار باشد.
- از انجام حرکات تکراری و ناگهانی مثل حرکاتی چون خم شدن و دولا شدن، چرخش، بالارفتن از نردبان و بشین پا شو تا سه ماه جدا باید خودداری شود.
- از بلند کردن اجسام سنگین تر از ۳٫۵ کیلوگرمی تا ۱٫۵ ماه باید اجتناب شود. بلند کردن اجسام از روی زمین بدون خم کردن کمر و فقط با خم کردن زانو باشد.
- باید دقت شود تا اشیاء ریز یا هر وسیله ای در کف منزل نباشد تا احتمال زمین خوردن افزایش نیابد.
ورزش و تمرین:
- از دراز نشست، پریدن، شیرجه زدن، لگد زدن و حرکات چرخشی باید به شدت پرهیز کرد. استفاده از دوچرخه متحرک و ثابت، اسکی فضایی، تردمیل و ورزشهای پله ای نیز در یک تا سه ماه اول باید اجتناب کرد، مگر پزشک متخصص به شما اجازه این فعالیت ها را بدهد.
- ورزش ها باید کاملا با تجویز پزشک متخصص باشد تا در ادامه بیمار دچار عوارض ناخوشایند نشود.
- در صورت بروز درد بعد از عمل ستون فقرات به دنبال ورزش، یا کمر همچنان تحریک پذیر است یا تکنیک تمرینات غلط می باشد.
- بعد از سه ماه انتظار داریم بیمار فعالیت های روزمره خود را بدون درد انجام دهد.
استحمام:
در سه ماه اول استفاده از “وان” ممنوع است. پیشنهاد مناسب در این مدت استحمام به صورت نشسته روی صندلی و زیر دوش می باشد.
تغذیه:
یکی از عوامل موثر در بهبود و ترمیم تغذیه می باشد. مهمترین مورد، دریافت پروتئین، ویتامین ها و کالری کافی از مواد غذایی در کنار اصلاح کم خونی بعد از عمل ستون فقرات می باشد
رانندگی:
معمولا اجازه رانندگی از هفته چهارم تا دو ماه بعد از عمل ستون فقرات بلامانع است ،مگر اینکه در زمان استفاده از پدال ها بیمار دچار درد شود. بیمار باید دقت کند تا از نشستن طولانی مدت در ماشین پرهیز کند. توصیه می شود هر نیم تا یکساعت از ماشین بیرون بیاید و چند دقیقه ای پیاده راه برود.
خوابیدن:
خوابیدن بهتر است روی تشک خیلی نرم نباشد. حالت خوابیدن بسیار مهم است و بیمار باید مواظب باشد تا در حین خواب، نپیچد یا خیلی خم نشود (پوزشن جنینی) و دمر نخوابد.بهترین حالت خوابیدن به پهلو و یا به پشت است .
نشستن:
در ۱ ماه اول باید از نشستن طولانی مدت بیش از ۳۰ دقیقه پرهیز کرد. هنگام نشستن حتما باید تکیه گاه باشد تا ستون فقرات به آن تکیه کند. ترجیحا از پشتی نباید استفاده کرد...
سیگار کشیدن:
در ۶ ماه اول به علت اهمیت استخوان سازی در محل عمل ستون فقرات، باید از سیگار کشیدن توسط بیمار (اولیه) و اطرافیان )ثانویه) پرهیز شود. چون سیگار یکی از عوامل کاهش تراکم استخوان می باشد.
خستگی:
یکی از عوارض بعد از عمل ستون فقرات در ۴ ماه اول، خستگی است که معمولا به علت سندرم تحلیل، کم خونی و افسردگی می باشد. بهترین راه حل پیشگیری و درمانی شروع هر چه زودتر ورزش است. البته برخی داروهای بدون عارضه نیز برای خستگی قابل تجویز هستند.
تغییرات وزن:
افزایش وزن به علت کم تحرکی و دریافت کالری بیش از حد و کاهش وزن به علت سوء تغذیه می توانند رخ دهند و از هر دوی این موارد باید اجتناب شود .چون هر دو مورد باعث تغییر نتایج عمل و تاخیر در ترمیم می شوند. در بیمارانی که قبل از عمل چاق هستند، بعد از عمل باید برنامه تمرینی و غذایی مناسبی داشته باشند.
فعالیت های تفریحی:
فعالیت های تفریحی و ورزشی مثل فوتبال بازی کردن و غیره همگی بسته به نوع جراحی (نظر جراح) و پیشرفت روند توانبخشی و علایم بیمار دارد. این فعالیت ها معمولا با محدودیت هایی هر چند کم نسبت به قبل از عمل ستون فقرات همراه خواهد بود.
سایر موارد :
- ممکن است پزشک برای شما کمربند طبی ( بریس یا کرست) تجویز کند تا از آن در دوران بعد از جراحی استفاده کنید. پزشک شما را تشویق میکند تا هرچه زودتر راه بروید. ممکن است در این دوران نیاز به فیزیوتراپی داشته باشید.
- فیزیوتراپ به شما کمک میکند تا نرمش هایی را نجام دهید که به کمک آنها قابلیت انعطاف ستون مهره را بیشتر کرده و قدرت عضلات اطراف ستون مهره و شکم خودرا تقویت نمائید.
- اغلب افراد بعد از چند روز تا چند هفته میتوانند به کار خود اگر پشت میز باشد برگردند ولی توانایی انجام فعالیت های روزمره نیاز به گذشت 3-2 ماه دارد.
- گزگز و مورمور شدن بعد از جراحی طبیعی است
پزشک تائید کننده : دکتراحمد جودکی جراح و متخصص مغز و اعصاب
منبع : ویراست پانزدهم برونر 2022
واحد آموزش بیمارستان فوق تخصصی قدس اراک
تاریخ بازنگری :خرداد 1403
