یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
دیسک ستون فقرات
شرح بیماری:
دیسک کمر نوعی از بیماریهای ستون فقرات و یکی از شایع ترین بیمار های ارتوپدی است .بین هر کدام از مهره های کمری و سایر مهره ها دیسک های اسفنجی وجود دارد که از سایدگی و فشار بر روی مهره ها خودداری می کند .دیسک ها ساختارهایی با ماهیت غضروفی هستند و نقش اساسی در انعطاف پذیری حرکات بدن دارد.این بیماری می تواند شامل مواردی از قبیل از دست دادن آب دیسک ها ، برجسته شدن و یا بیرون زدن دیسک و یا فتق دیسک باشد.
علل بیماری:
ضعیف شدن و پارگی بافت دیسک باعث وارد آمدن فشار به رشته های عصبی عبوری از درون کانال ستون فقرات می شود. این از گسیختگی بافت دیسکی در اثر آسیب ناگهانی یا استرس مزمن مثلاً به علت بلند کردن مدام اشیای سنگین یا چاقی، به وجود می آید. فتق صفحه مهره ای ناشی از خم شدن از کمر بدون جمع کردن زانوها و اجرای حرکات چرخشی می باشد چون فشار زیادی را بر صفحه بین مهره ای وارد می آورد. فشار مکرر به شکل فزاینده ای مقاومت صفحه را تضعیف نموده و موجب بیرون زدگی و فتق آن میشود. عوامل خطر آفرین شامل کار شدید جسمی، ورزش سخت یا توان فرسا، عضلات ضعیف شکمی و پشت ،وزنه برداری ،عدم آمادگی جسمانی و پیچش ناگهانی و شدید بدن یا پرش از ارتفاع زیاد است.
علایم بالینی:
علائم بیرون زدن دیسک بین مهره ای در قسمت تحتانی کمر و یا پارگی صفحه بین مهره ای کمری عبارتند از:
- درد نواحی تحتانی پشت )کمر) که به خلف رانها و قسمت پشت ،باسن ،ران ساق پا یا پا انتشار دارد.
- گرفتگی عضلات
- تشدید درد بر اثر کشیدگی و فشار ،حرکت، سرفه، عطسه، بلند کردن اشیاء یا زور زدن و دفع مدفوع ، دولا شدن و بالا آوردن مستقیم پا
- از بین رفتن رفلکسهای عمیق تاندون
- حساسیت شدید در ناحیه توزیع ریشه های عصب تحت تاثیر
- از دست دادن اختیار ادرار و مدفوع ، فلج
- تحلیل رفتن و ضعف
علایم پارگی صفحه بین مهره ای گردن
در صورت بیرون زدن دیسک بین مهره ای در گردن علائم زیر بروزمی کند:
- درد درگردن ،شانه یا در مسیر بازو به سمت دست که این درد با حرکت بدتر می شود
- ضعف، بی حسی یا تحلیل رفتن عضلات دست )اندام فوقانی)
- سفتی گردن ،حرکت گردن یا پشت برای مصدوم بسیار دشوار است و یا اصلا قادر به این کار نیست.
تشخیص :
اقداماتی که برای تأیید تشخیص انجام می شوند ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- عکسبرداری از گردن یا قسمت پایینی ستون مهره ای به کمک اشعه ایکس از جمله انجام میلوگرام( تزریق ماده رنگی در مایع اطراف ستون مهره ها) که به هنگام عکسبرداری با اشعه ایکس به راحتی دیده می شود.
- دیسکوگرافی) تزریق ماده رنگی درون دیسک(
- سی تی اسکن
- ام آر آی MRI
درمان:
درمانهای حمایتی شامل موارد زیر است:
- استراحت در بستر به هنگام مرحله حاد بیماری، با نظر پزشک معالج رعایت گردد.
- فعالیتهای طبیعی خودرا با رو به بهبود گذاشتن علایم مجدداً آغاز کنید.
- استراحت طولانی مدت در رختخواب به هیچ عنوان توصیه نمی شود در بسیاری از موارد خود به خود بهبود می یابد.
- بازتوانی برای تقویت عضلات اجرای نرمش های انبساطی پیشرونده عضلانی و سایر روشهای کاهش تنش نیز سودمند است.( با نظر پزشک معالج )
- روان درمانی یا مشاوره برای فراگیری روشهای مقابله با درد مداوم و کلافگی
- حرارت درمانی عمقی ماورای صوتی و بکارگیری حرارت موضعی مرطوب که به جای این کار می توانید از لامپ گرمایی، دوش یا حمام آب داغ کمپرس آب داغ یا صفحات گرم کننده برای تخفیف درد استفاده کنید.
داروها:
درمان دارویی با توجه به شدت بیماری شامل موارد زیر است: داروهای ضد التهابی غیر استروییدی برای کاهش التهاب اطراف پارگی دیسک که برای موارد خفیف میتوان از استامینوفن یا ایبوبروفن استفاده کرد. شل کننده عضلانی مثل دیازپام یا متوکاربامول روباکسین) مسکنها و گاهی مصرف مخدرها.
مسهل ها یا نرم کننده های مدفوع برای پیشگیری از یبوست.
نکات پس از عمل در صورت موفق نبودن درمان طبی و نیاز به اقدام جراحی :
- از دراز کشیدن به صورت دمر و خوابیدن با بالش های بزرگ و ضخیم اجتناب نمایید.(بیماران آقای دکتر دادگر )
- بیماران آقای دکتر جودکی در هر جهت می توانند بخوابند .
- بیمار را در یک سطح صاف و محکم در راحت ترین وضعیت ممکن بخوابانید.
- استفاده از جورابهای ضد واریس به منظور پیشگیری از ترومبوفلبيت حائز اهمیت می باشد.
رژیم غذایی و تغذیه :
- مایعات فراوان در حدود ۸ لیتر آب در روز به اضافه غذاهای حاوی فیبر فراوان جهت جلوگیری از یبوست استفاده نمایید.
- به علت کم تحرک احتمال یبوست افزایش مییابد.
- در صورت داشتن اضافه وزن با کارشناس تغذیه مشورت نمایید و وزن خود را کم کنید .
فعالیت :
- از انجام فعالیتهایی که باعث افزایش درد میشوند جداً خودداری مینمایید و جهت خروج از تخت به پرستار اطلاع دهید .
- در اکثر اوقات در وضعیت نیمه نشسته با خم کردن جزئی لگن و زانو شل شدن عضلات پشت قرار بگیرید
- برای خروج از بستر بر روی یک پهلو بخوابید و بعد بشینید.
- در صورت تغییر وضعیت از خوابیده به ایستاده به آرامی حرکت کنید و ابتدا پای خود را به لبه تخت آویزان کنید .
- کمربند طبی جهت محدود کردن حرکات کمر استفاده نمایید .
- در طی ایستادن طولانی یک پا را روی چهارپایه قرار دهید .
- در صورت خوابیدن به پهلو بالش در بین پاها قرار دهید.
- جهت حفظ قدرت عضلانی انقباض یا سفتی طبیعی در ماهیچه اسکلتی ، تنفس عمیق، سرفه موثر و ورزشهای عضلانی در حالت ثابت و بدون حرکت در تخت انجام دهید .
- از توالت فرهنگی استفاده کنید .
- در صورت داشتن درد، شروع محل انتشار شدت درد به پرستار اطلاع بدهید تا طبق تجویز پزشک اقدامات لازم جهت تسکین درد شما را انجام شود.
- دستورات دارویی پزشک در فواصل و زمانهای معین توسط پرستار اجرا شود .
- طبق دستور پزشک ممکن است داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی،شل کننده عضلات و کورتیکو استروئیدها برای شما شروع شود.
- در صورت تجویز داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی دارو را با غذا میل کنید و در صورت بروز تاری دید وزوز گوش اطلاع دهید.
- در صورت تجویز داروهای شل کننده عضلات از انجام فعالیتهای که نیاز به هوشیاری کامل دارند خودداری کنید و برای خشکی دهان از آدامس بدون قند و مایعات فراوان استفاده کنید .
رژیم غذایی و تغذیه:
در صورت داشتن اضافه وزن با کارشناس تغذیه مشورت نمایید .
از غذاهای حاوی سبزیجات و میوهجات تازه گوشت کم چربی لبنیات سرشار از ویتامین ث آبلیمو و پرو پروتئین و غذای سبک و رقیق استفاده کنید.
به منظور جلوگیری از افزایش وزن به دلیل کم تحرکی از مصرف غذاهای حاوی نشاسته برنج سیب زمینی شیرینجات ماکارونی و چربی زیاد خودداری کنید.
از خوراکیهای دارای ویتامین A -B- C مانند جوانه گندم ،شکر ،سیب، هویج ،سفناج پخته و غیره استفاده کنید .
فعالیت :
برای کاهش التهاب به مدت ۴۸ تا ۷۲ ساعت یا حداکثر ۷ تا ۱۰ روز همراه با تمرینات کششی استراحت کنید. ولی استراحت طولانی مدت به هیچ وجه توصیه نمیشود چون باعث ضعف عضلات میشود .
از حرکت ناگهانی یا برداشتن اجسام سنگین اجتناب کنید زیرا باعث آسیب به فتق دیسک بین مهرهای میشود .
سعی کنید اجسام سنگینتر از ۳ کیلوگرم را حمل نکنید.
روی مبل نرم نشینید.
ورزشهایی از قبیل پیاده روی نرمش و هفته سه بار استخر رفتن و سایر حرکات بدنی که باعث تقویت عضلات و کاهش وزن میشود موثر میباشد .( پس از طی دوران نقاهت با هماهنگی پزشک معالج)
مراقبت :
اگرعلائم عصبی واضحی ندارید اختلال انگشتان حرکتی پا مشکلات اسفنکتری و ادراری هم ندارید و در موقعیت اورژانسی نیز قرار ندارید روند درمان بسیار راحت خواهد بود و شامل تمرینهای کششی یا بستن کمربندهای مخصوص خواهد بود تا بتواند از طریق آن کشش لازم را در ناحیه کمر ایجاد نماید.
سعی کنید آرامش خود را حفظ نمائید و عصبانی نشوید .
در وضعیت نیمه نشسته با خم کردن جزئی لگن و زانو شل شدن عضلات پشت استراحت کنید .
برای خروج از بستر بر روی یک پهلو بخوابید و بعد بشینید .
هنگام راه رفتن از کفشهای مناسب با پاشنه متوسط استفاده کنید.
از صندلی مناسب در محیط کار استفاده کرده و صحیح بشینید و هنگام بلند کردن اجسام سنگین دقت کنید .
چند دقیقه پیش از شروع ورزش اصلی خود را گرم کنید. در جا راه رفتن، رژه اما آرام و نرم هرحرکتی که به درد شدید پا یا کم منجرمیشود را موقتاً انجام ندهید.
در صورت مصرف سیگار آن را ترک کنید کمرتان را با شال پیچاندن گرم نگه دارید.
از گرمای مرطوب و ماساژ برای شل کردن عضلات استفاده کنید با آب سرد استحمام نکنید .
از توالت فرنگی استفاده کنید .
دارو :
در صورت دارویی پس از ترخیص را طبق دستور پزشک مصرف نمایید از مصرف بیرویه داروهای خصوصاً مسکن خودداری کنید .
در صورت تجویز داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی دارو را با غذا مصرف کنید و در صورت بروز تاری دید و وزوز گوش به پزشک اطلاع دهید .
در صورت تجدید دارو شل کننده عضلات مثل هوشیاری کامل دارند خودداری کنید .
برای رفع خشکی دهان از آدامس بدون قند و مایعات فراوان استفاده کنیم و بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید .
علائم هشدار :
در صورت بروز علائمی از قبیل تاری دید و وزوز گوش اطلاع دهید .
در صورت بیحسی اندامها و عدم حرکت و احساس سردی، سوزن سوزن ،گزگز و مورمور شدن ، اسپاسم عضلات و بیاختیاری ادرار به پرستار اطلاع دهید .
زمان مراجعه بعدی :
در زمانی که پزشک معالج تعیین کرده جهت ادامه درمان
دستور داشتن درد شدید مقاوم در برابر مسکن و استراحت ،ترشح زخم،اختلال در حرکت اندامهای انتهایی،کاهش قدرت پا و اختلال در حسب پا و عدم توانایی در بالا بردن مچ پا و عدم کنترل ادرار و مدفوع و سوزن سوزن و گزگز و مور مور پا و غیره
پزشک تائید کننده : دکتراحمد جودکی-دکتر نادردادگرجراح و متخصص مغز و اعصاب
منبع : ویراست پانزدهم 2022
تاریخ بازنگری :خرداد 1403
واحد آموزش بیمارستان قدس
نشانی اراک - خیابان فلسطین - کدپستی ۹۵۸۶-۷-۳۸۱۴۱
تلفن های تماس: ۵-۳۲۲۲۸۰۶۱
نمابر: ۳۲۲۲۲۷۹۶
