یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
راهنمای بیمار زخم دیابتی
شرح:
دیابت یا بیماری قند هنگامی بوجود می آید که هورمون انسولین که عامل تنظیم کننده قندخون است یا به اندازه کافی در بدن تولید نمی شود یا بافتهای بدن به آن به درستی پاسخ نمی دهند .پاها و قوزک پا مناطقی هستند که بسیار مستعد ایجاد زخمهای دیابتی می باشند این نواحی بسیار مستعد تورم هستند که این تورم از ترمیم زخم ممانعت می کند. غالباً پاهای افراد دیابتی زخم می شود زیرا افراد دیابتی نسبت به افراد عادی بیشتر به پینه خشکی پوست و تخریب اعصاب ناحیه پا مبتلا می شوند. تمام این موارد باعث افزایش احتمال ایجاد زخم های باز و ایجاد عفونت در این افراد میگردد.
علل عفونت در زخم های دیابتی:
عوارض بیماری دیابت که موجب تأخیر در ترمیم زخم های بدن این بیماران و عفونت آن میشود عبارتند از:
تخریب عصب نوروپاتی : در این عارضه حس درد در زمان ایجاد زخم یا تاول در پاها از دست میرود و بیمار متوجه زخم نمیشود تا اینکه وضعیت زخم وخیم شده و عفونی شود.
ضعف سیستم ایمنی: زمانی که سیستم دفاع طبیعی بدن ضعیف میشود حتی یک زخم کوچک میتواند عفونت کرده و مشکل ساز گردد.
باریک شدن سرخرگها: باریک شدن و مسدود شدن رگها کار خون رسانی به زخم را دچار اختلال و در نتیجه مستعد شدن زخم برای عفونت میگردد خون رسانی به محل زخم باعث تسریع ترمیم زخم میشود.
علایم زخم دیابتی:
- میخچه
- بدشکلی استخوان پا
- تب
- قرمزی ورم یا دیگر علایم عفونت بافتی که روی محل جدید عفونت به وجود می آید.
- زخمهای پا که در اثر آسیب عصبی یا جریان خون ضعیف به وجود می آیند زخمها اغلب بالای قوزک یا زیر شست و یا در محلی از پا که ناشی از نامناسب بودن کفش است، تشکیل می شود.
- تغییر شکل عضلات پوست یا استخوان پا در اثر آسیب عصبی وگردش خون ضعیف
- کند بودن مراحل بهبود زخم
- پینه بستن پا
- انگشتان چماقی
تشخیص:
- بررسی علایم و سابقه پزشکی بیمار توسط پزشک
- کشت زخم به منظور تشخیص عفونت
- رادیوگرافی یا عکس برداری برای مشخص کردن عفونت در استخوان
- ام آر آی سی تی اسکن
- بررسیهای عروق پا برای تعیین مناسب بودن گردش خون
- تست گلوکز و شمارش کامل سلولهای خونی برای تشخیص عفونت
درمان بیماری:
درمان های قبل از ایجاد زخم:
- مراقبت از پاها
- آنتی بیوتیکها گاهی آنتی بیوتیکها زمانی که عفونت بروز نکرده اند تجویز می شوند تا از بروز عفونت جلوگیری شود.
- کنترل قند خون یکی از عوامل ایجاد زخم های دیابتی، بالا بودن قند خون است بالا بودن قند خون ایمنی را کاهش می دهد و بهبودی زخم را به تاخیر می اندازد.
درمانهای زمان ایجاد زخم :
برای جلوگیری از عفونت زخم و تسریع بهبودی ،آن حتی اگر زخم شما کوچک و سطحی باشد فورا به دنبال درمان زخم باشید زیرا اگر بعد از جراحت پوستی میکروبها روی زخم قرار بگیرند به علت عوارض دیابت عفونت ایجاد میشود این درمانها عبارتند :
- آنتی بیوتیک تراپی
- پیوند پوست محل زخم
- برداشت بافت مرده اطراف محل زخم که معمولاً برای تمیز
- کردن و بهبودی زخمها انجام میشود.
- جراحی عروق که جریان خون را در شریان پا بهبود
- می بخشد و از قطع عضو جلوگیری میکند.
- اکسیژن درمانی
عوارض:
رژیم درمانی و تغذیه:
- حتما جهت کنترل قند نیتز به مراجعه به یک رژیم درمانگر دارید .
- بهتر است از نمک کمتری در غذا استفاده کنید و به جای آن برای طعم دادن به غذا از ادویه، زیره، سیر ،زردچوبه فلفل هل گشنیز ،دارچین ،پیاز ،لیموترش آبلیمو و مانند آن استفاده کنید.
- از غذاهای کنسرو شده که طی فرآیندهای صنایع غذایی، به آنها نمک افزوده میشود کمتر استفاده کنید.
- روزانه تمام گروههای مواد غذایی شامل ،سبزی میوه نان و غلات گوشت، روغن و چربی شیر و لبنیات را مصرف کنید.
- مواد غذایی روزانه به سه وعده اصلی و سه میان وعده تقسیم میشوند.
- روزانه شش تا هشت لیوان مایعات بدون شیرینی نوشیده شود.
فعالیت:
افرادی که دچار پای دیابتی هستند فعالیت خود را به صورت زیر تنظیم نمایند:
- جهت پیشگیری از آسیبهای عصبی - عروقی پا، هر روز با توجه به برنامه ریزی و با نظر پزشک ورزشهای پا را انجام دهید.
- علائم آسیب های عصبی - عروقی عبارتند از سوزش و درد در پاها، بی حسی و کرختی، گز گز شدن و مورمور شدن اندام ها هر حرکت ورزشی را ۱۰ بار تکرار کنید.
-
حرکت اول: انگشتان هر دو پای خود را جمع کنید و دوباره به حالت اول برگردانید.
حرکت دوم: جلوی پا را بلند کنید طوری که پاشنه پا روی زمین باشد.سپس جلوی پا را بر روی زمین بگذارید پاشنه پا را بلند کنید و دوباره روی زمین بگذارید.
حرکت سوم: جلوی پا را بلند .کنید پا را از مچ به طرف بیرون بچرخانید پا را روی زمین بگذارید. حالا پا را به سمت وسط بچرخانید. حرکت چهارم :پاشنه پا را بلند کنید پاشنه پا را به طرف بیرون بچرخانید پاشنه را روی زمین بگذارید حالا این عمل را به طرف وسط انجام دهید.
حرکت پنجم: یکی از زانوها را بلند .کنید پا را دراز کنید پنجه پا را به خوبی بکشید پاها را دوباره روی زمین .بگذارید. این حرکت را به نوبت برای هر دو پا انجام دهید
حرکت ششم: پاها را کاملا روی زمین دراز کنید پاها را به حالت دراز کش بلند کنید. انگشتان پا را به طرف بینی خود بکشید. پاشنه پا را روی زمین قرار دهید
حرکت هفتم: مانند حرکات ششم اما همزمان با هر دو پا
حرکت هشتم: هر دو پا را بطور کشیده بالا نگه دارید. پاها را از مچ کاملا دراز و سپس خم کنید
حرکت نهم: پا را دراز کرده و بالا نگه دارید پا را از مچ بچرخانید.
حرکت دهم: ورقه های روزنامه را با پای برهنه مچاله کنید تا گلوله شود. سپس گلوله را به حالت اول برگردانید و با پای خود آنها را پاره کنید.
سایر نکات:
- شستن روزانه پاها با آب و صابون و چک آن ها
- پوشسیدن جوراب همراه با کفش جهت جلوگیری از تعریق
- رعایت رژیم غذایی دیابتی
- مصرف دقیق داروها و خودداری از قطع آنها
- کوتاه کردن صحیح ناخن ها و دقت در نوع کوتاه کردن که از ته نباشد و صاف باشد تا در گوشت فرو نرود
- ترک دخانیات چرا که مصرف دخانیات عروق را تنگ کرده و خونرسانی به اندام ها و کف پارا کاهش داده و مستعد زخم می کند.
در چه مواردی به پزشک مراجعه نمایید؟
- در صورت ایجاد زخم هر چند کوچک
- جهت ادامه درمان و پی گیری های بعدی
پزشک تائیدکننده : آقای دکترمهدی اسدی
منبع : ویراست پانزدهم 2022 برونر و سودارث
بازنگری :خرداد 1403
واحد آموزش بیمارستان قدس
نشانی اراک - خیابان فلسطین - کدپستی ۹۵۸۶-۷-۳۸۱۴۱
تلفن های تماس: ۵-۳۲۲۲۸۰۶۱
نمابر: ۳۲۲۲۲۷۹۶
