یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
راهنمای بیمار رتینوپاتی نوزاد نارس
رتینوپاتی نوزاد نارس چیست ؟
شبکیه، لایه حساس به نوردر قسمت پشتی چشم است که اطلاعات بینایی را دریافت و به مغز منتقل میکند. رگهای خونی شبکیه در دوران بارداری بهتدریج رشد میکنند و معمولاً تا نزدیک زمان تولد کامل میشوند. وقتی نوزاد خیلی زود متولد میشود، رگهای خونی شبکیه ممکن است هنوز کامل نشده باشند. در بعضی نوزادان، رشد این رگها به شکل غیرطبیعی ادامه پیدا میکند و رتینوپاتی نوزادان نارس ایجاد میشود. در موارد شدید، رگهای غیرطبیعی میتوانند باعث ایجاد کشیده شدن شبکیه شوند و حتی به جداشدگی شبکیه و کاهش شدید بینایی منجر شوند.
کدام نوزاد بیشتر در معرض خطر هستند؟
- نوزادانی که با سن حاملگی پایین متولد شدهاند وزن تولد پایین دارند.(30 تا 32 هفته) (وزن کمتر از 1500 گرم )
- نیاز به بستری در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU) داشتهاند
- دچار مشکلات تنفسی بودهاند به اکسیژن یا کمک تنفسی نیاز داشتهاند
- عفونت ها
- کمخونی
*نکته :
از مهمترین نکاتی که والدین باید بدانند این است که در مراحل اولیه معمولاً هیچ علامت ظاهری ندارد. یعنی ممکن است چشم نوزاد طبیعی به نظر برسد.قرمزی یا ترشح خاصی وجود نداشته باشد نوزاد واکنش ظاهری غیرطبیعی نشان ندهد؛ اما تغییرات شبکیه در داخل چشم در حال ایجاد باشد.والدین با مشاهده چشم نوزاد نمی تواند به وجود مشکل پی ببرند و فقط با معاینه توسط پزشک قابل تشخیص است . به همین دلیل، معاینه توسط چشمپزشک و پیگیری در زمان تعیینشده اهمیت بسیار زیادی دارد.
غربالگری چگونه انجام میشود؟
اگر نوزاد در معرض خطر باشد، چشمپزشک او را معاینه میکند.
- جهت معاینه قطرههایی برای باز شدن مردمک چشم استفاده میشود.
- چشمپزشک داخل چشم و بهخصوص شبکیه را بررسی میکند.
- بر اساس نتیجه معاینه، پزشک مشخص میکند که آیا نیاز به معاینه مجدد وجود دارد یا خیر.
- زمان اولین معاینه برای همه نوزادان یکسان نیست و بر اساس سن حاملگی، سن نوزاد و شرایط بالینی تعیین میشود.
- در برخی نوزادان، اولین معاینه چند هفته بعد از تولد انجام میشود.
بسیار مهم: ممکن است نوزاد پس از ترخیص از بیمارستان نیز به معاینههای بعدی نیاز داشته باشد. ترخیص از بیمارستان به معنی پایان پیگیری نیست.
چرا پیگیریهای بعدی مهم هستند؟
وضعیت چشم ها ممکن است در فاصله بین دو معاینه تغییر کند. اگر چشمپزشک توصیه کند که نوزاد مثلاً یک یا چند هفته بعد دوباره معاینه شود، این زمانبندی اهمیت دارد. تأخیر در معاینه ممکن است باعث تأخیر در تشخیص پیشرفت بیماری و در نتیجه تأخیر در درمان شود. بنابراین تاریخ معاینه بعدی را حتماً یادداشت کنید و حتی اگر چشم نوزاد کاملاً طبیعی به نظر میرسد، معاینه را انجام دهید.
رتینوپاتی چند مرحله دارد؟
مرحله ۱ و ۲ معمولاً خفیفتر هستند و بسیاری از موارد بدون درمان برطرف میشوند؛ اما نیاز به پیگیری دارند. مرحله ۳ بیماری شدیدتر است و بعضی نوزادان ممکن است به درمان نیاز داشته باشند. مرحله ۴ بخشی از شبکیه از جای طبیعی خود جدا شده است و بیماری جدی محسوب میشود. مرحله ۵ جداشدگی شبکیه کامل شده است و وضعیت بسیار جدی است. والدین نباید فقط بر اساس شماره مرحله درباره وضعیت نوزاد تصمیم بگیرند. چشمپزشک با توجه به محل درگیری، شدت بیماری و وضعیت عروق شبکیه تصمیم میگیرد که نوزاد فقط تحت نظر باشد یا به درمان نیاز داشته باشد.
آیا همه نوزادان مبتلا به ROP نیاز به درمان دارند؟
بسیاری از نوزادان مبتلا به درجه خفیف بدون درمان بهبود پیدا میکنند. اما اگر بیماری به مرحلهای برسد که خطر آسیب به شبکیه و بینایی افزایش یابد، چشمپزشک ممکن است درمان را توصیه کند. هدف اصلی درمان این است که از پیشرفت بیماری و جداشدگی شبکیه جلوگیری شود و بینایی نوزاد حفظ شود.
روشهای درمان:
لیزر درمانی :
در این روش قسمتهایی از شبکیه که هنوز رگرسانی طبیعی ندارند با لیزر درمان میشوند. لیزر میتواند رشد عروق غیرطبیعی را متوقف یا کاهش دهد و خطر پیشرفت بیماری را کم کند.
تزریق دارو داخل چشم:
در بعضی موارد پزشک ممکن است دارو را داخل چشم تزریق کند. این داروها با مهار پیامهایی که باعث رشد غیرطبیعی رگها میشوند، به کنترل بیماری کمک میکنند. پس از این نوع درمان، پیگیریهای منظم و طولانیمدت چشمپزشکی اهمیت زیادی دارد.
جراحی :
اگر بیماری بسیار پیشرفته شود و شبکیه دچار جداشدگی شود، ممکن است جراحی لازم باشد. جراحی در مراحل پیشرفته با هدف حفظ شبکیه و جلوگیری از بدتر شدن آسیب بینایی انجام میشود؛ با این حال، در موارد بسیار شدید ممکن است حتی با درمان نیز مقداری از بینایی از دست برود.
آیا دریافت اکسیژن باعث این مشکل میشود؟
نوزادان نارس ممکن است به دلیل مشکلات تنفسی به اکسیژن نیاز داشته باشند. اکسیژن درمانی برای بسیاری از نوزادان نارس ضروری و نجاتبخش است. میزان اکسیژن باید توسط تیم درمان بر اساس وضعیت نوزاد تنظیم و پایش شود. والدین هرگز نباید خودسرانه اکسیژن نوزاد را قطع یا میزان آن را تغییر دهند. کنترل دقیق وضعیت تنفسی و سطح اکسیژن بخشی از مراقبت استاندارد از نوزادان نارس است.
نقش والدین در مراقبت از چشم نوزاد:
والدین عزیز، شما نقش مهمی در حفظ سلامت بینایی فرزندتان داری
- تاریخ معاینه چشم را یادداشت کنید.
- زمان ویزیت بعدی را از پرستار یا پزشک بپرسید.
- بعد از ترخیص، پیگیری چشمپزشکی را ادامه دهید.
- اگر نوزاد برای معاینه مجدد یا درمان ارجاع شد، مراجعه را به تأخیر نیندازید.
- برگههای مربوط به معاینه چشم را نگهداری کنید.
- اگر آدرس یا شماره تماس شما تغییر کرد، به مرکز درمانی اطلاع دهید.
در صورت عدم امکان مراجعه در تاریخ تعیینشده، با مرکز درمانی تماس بگیرید و زمان مناسب دیگری دریافت کنید.
چه علائمی بعداً باید مورد توجه قرار گیرند؟
در مراحل اولیه معمولاً از ظاهر چشم قابل تشخیص نیست. با این حال، در مراحل پیشرفته یا در سالهای بعد ممکن است مشکلات بینایی خود را نشان دهند. در صورت مشاهده مواردی مانند:
- حرکات غیرطبیعی
- لرزش چشمها
- انحراف چشم
- عدم دنبال کردن اشیا متناسب با سن
- ظاهر سفید مردمک
- مشکل در دیدن یا شناختن چهرهها
لازم است کودک توسط چشمپزشک ارزیابی شود. این علائم بهتنهایی به معنی رتینوپاتی چشم نیستند، اما نیاز به بررسی پزشکی دارند.
آیا بعد از بهبود ROP باز هم معاینه چشم لازم است؟
نوزادان نارس، حتی اگرمشکل آن برطرف شده باشد یا درمان موفقی دریافت کرده باشند، ممکن است در سالهای بعد بیشتر در معرض بعضی مشکلات چشمی مانند: نزدیکبینی ، تنبلی چشم ، انحراف چشم، سایر اختلالات بینایی قرار داشته باشند. به همین دلیل، پیگیری بینایی کودک در سالهای بعد نیز اهمیت دارد.
پیام مهم برای والدین «ممکن است نوزاد مبتلا به ROP هیچ علامت ظاهری نداشته باشد.»
بنابراین: معاینه بهموقع + پیگیری منظم + درمان در صورت نیاز میتواند نقش مهمی در حفظ بینایی نوزاد داشته باشد.
با همکاری والدین و تیم درمان، میتوان بهترین فرصت را برای حفظ سلامت و بینایی کودک فراهم کرد. «برای دیدن آینده، از مراقبت امروز شروع کنیم.»
