یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
راهنمای بیمار انسداد روده
تعریف بیماری :
انسداد روده (Intestinal Obstruction) به حالتی گفته میشود که عبور طبیعی محتویات روده شامل غذا، مایعات، گاز و مدفوع به علت یک مانع یا اختلال عملکرد روده، بهصورت ناقص یا کامل متوقف شود.انسداد روده یک بیماری بالقوه جدی است و در صورت ایجاد اختلال در خونرسانی روده میتواند عوارض قابل توجهی در برداشته باشد.انسداد میتواند درروده باریک و یا روده بزرگ ایجاد شود. همچنین انسداد ممکن است جزئی یا کامل باشد.
۱.انسداد مکانیکی :
در این حالت یک مانع فیزیکی جلوی عبورمحتویات روده را میگیرد.
علل مهم:
- چسبندگیهای داخل شکم بهخصوص پس از جراحی فتق
- پیچخوردگی روده یا درهمرفتگی روده
- تنگی روده در بیماریهایی مانند کرون ،مدفوع سفت و فشرده ( بیماری کرون یک التهاب مزمن در روده می باشد )
- فتق و تومورها
- تجمع شدید مدفوع در افراد مسن و کم تحرک
۲. انسداد عملکردی :
در این حالت مانع فیزیکی وجود ندارد، اما حرکات طبیعی روده کاهش یافته یا متوقف میشود.
علل مهم :
- فلج حرکات طبیعی روده که باعث جلو راندن مدفوع می شوند پس از جراحی های شکمی
- اختلال در سطح پتاسیم و کلسیم خون
- مصرف برخی داروها مثل مخدر ها
- اختلالات عصبی یا عضلانی روده
در انسداد روده چه اتفاقی میافتد؟
وقتی روده مسدود میشود، محتویات روده، ترشحات گوارشی و گاز در قسمت بالای محل انسداد تجمع و اتساع روده، تورم دیواره روده ، اختلال جذب ، کمآبی حادث می شود . اگر فشار داخل روده زیاد شود به عروقی که خونرسانی به بافت روده را انجام می دهند فشار وارد می نماید و می تواند باعث تخریب بخشی از بافت روده شود.
علائم و نشانهها :
چهار علامت کلاسیک انسداد روده عبارتاند از:
۱. درد شکم :
معمولاً درد به شکل گرفتگی و کولیکی ایجاد میشود و ممکن است بهصورت دورهای تشدید و سپس کاهش پیدا کند. تبدیل درد کولیکی به درد شدید، مداوم و پیشرونده میتواند نشانه اختلال خونرسانی و ایسکمی روده باشد و نیازمند ارزیابی فوری است.
۲. اتساع و نفخ شکم :
به علت تجمع گاز و مایعات در قسمت بالای انسداد ایجاد میشود.
۳. تهوع و استفراغ :
در انسداد روده باریک معمولاً زودتر و بیشتر دیده میشود. در انسداد روده بزرگ، استفراغ ممکن است دیرتر ایجاد شود.
۴. کاهش یا قطع دفع گاز و مدفوع:
در انسداد کامل، بیمار ممکن است دچار یعنی عدم دفع گاز و مدفوع شود. در انسداد نسبی، ممکن است بیمار همچنان مقداری گاز یا مدفوع دفع کند و حتی دچار اسهال شود؛ بنابراین وجود دفع مدفوع بهتنهایی انسداد را رد نمیکند.
علائم خطر در صورت مشاهده موارد زیر، بیمار باید فوراً ارزیابی پزشکی و در صورت لزوم اورژانسی شود:
- درد شدید و مداوم شکم
- حساسیت شدید شکم
- استفراغ مکرر یا غیرقابلکنترل
- اتساع شدید شکم
- قطع کامل دفع گاز و مدفوع
- تب و لرز
- تند شدن ضربان قلب
- کاهش فشار خون
- کاهش ادرار
- ضعف
- گیجی یا بیحالی شدید
- با کمآبی شدید
تشخیص :
شرح حال :
شروع و محل درد شدت و ماهیت درد ،دفعات استفراغ، آخرین دفع مدفوع و گاز سابقه جراحی شکم ، سابقه فتق ، بیماریهای زمینهای ،مصرف داروها کاهش وزن و...
آزمایشهای خون
تصویربرداری :
رادیوگرافی ساده شکم ممکن است اتساع حلقههای روده و سطوح هوا ـ مایع را نشان دهد.
درمان:
نوع درمان به علت، محل، کامل یا ناقص بودن انسداد و وجود یا عدم وجود اختلال در خونرسانی به بافت روده و عوارض بستگی دارد.
اقدامات اولیه بیمار :
۱. NPO :یعنی بیمار تا زمان مشخصشدن وضعیت، از خوردن و آشامیدن خودداری کند؛ مگر اینکه تیم درمان دستور دیگری بدهد.
۲. مایعدرمانی وریدی :برای جبران کمآبی کاهش حجم داخل عروقی و اختلالات الکترولیتی استفاده میشود.
۳. لوله بینی ـ معده: در بیمارانی که استفراغ، اتساع یا تجمع قابلتوجه محتویات معده دارند، ممکن است لوله قرار داده شود هدف از این کار کاهش فشار، تخلیه محتویات معده و کاهش تهوع و استفراغ است .
۴. پایش دقیق: علائم حیاتی ،میزان ادرار ،تعادل مایعات ،شدت درد ،اتساع شکم و...
چه زمانی جراحی لازم میشود؟
جراحی ممکن است در موارد زیر ضروری باشد:
- انسداد کامل
- ایسکمی یا اختلال خونرسانی روده
- سوراخشدن روده
- عفونت داخل شکمی
در صورت آسیبدیدگی غیرقابل برگشت، قسمتی از روده باید برداشته شودو در برخی بیماران ممکن است نیاز به ایجاد کولوستومی وجود داشته باشد.
کلستومی : باز کردن راهی برای خروج مدفوع از روی شکم را می گویند.
آیا همیشه جراحی لازم است؟
خیر. در برخی موارد، بهخصوص بعضی انسدادهای نسبی ناشی از چسبندگی، اگر شواهدی از ایسکمی، پریتونیت یا سایر علائم خطر وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است ابتدا درمان غیرجراحی را امتحان کند. اگر انسداد برطرف نشود یا علائم خطر ایجاد شود، جراحی ممکن است لازم شود.
عوارض احتمالی درماننشدن یا تأخیر در درمان :
- کم آبی
- اختلال در سطح سدیم و پتاسیم خون
- اختلال در عملکرد قلب بدلیل اختلال در سطح سدیم و پتاسیم
- کاهش خونرسانی به روده
- سوراخ شدن روده
- التهاب و عفونت پرده صفاق
- عفونت خون
آموزش بیمار پس از درمان و رفع انسداد :
برای بهبود گردش خون و بازگشت حرکات روده به تدریج شروع به راه رفتن و حرکت نمائید.
رژیم غذایی طبق نظر پزشک و متخصص تغذیه تعیین شود و به علت انسداد و نوع درمان بستگی دارد. بیمار باید رژیم تجویزشده را رعایت کند.
مایعات کافی بنوشید و به تدریج و آرام آرام شروع نمائید ، ابتدا از مایعات صاف شده استفاده نمائید.
از مصرف غذاهای سخت هضم و نفاخ و نوشیدنی های گاز دار بپرهیزید.
وعده های غذایی بیشتر در حجم کمتر میل نمائید .
از مصرف هسته سیب و انگورو... خودداری نمائید.
میوه و سبزیجات را بیشتر بصورت پوره شده ، پوست کنده میل نمائید .
داروهای تجویز شده را طبق دستور مصرف کند.
از مصرف خودسرانه ملینها یا داروهای ضدیبوست خودداری کند.
سابقه جراحی شکم یا انسداد قبلی را در مراجعات بعدی به پزشک اطلاع دهد.
در صورت ایجاد مجدد علائم، سریعاً مراجعه کند.
نکات مهم:
اگر به انسداد روده شک دارید: خودسرانه ملین مصرف نکنید.
در صورت استفراغ، درد و اتساع شکم یا احتمال انسداد، بدون نظر پزشک مقدار زیادی غذا یا مایعات مصرف نکنید.
چه زمانی دوباره باید فوراً مراجعه کنید؟
پس از ترخیص، در صورت بروز:
- درد شکم
- نفخ/اتساع
- استفراغ
- کاهش یا قطع دفع گاز و مدفوع
- تب
- درد شدید و مداوم
پیام اصلی برای بیمار «انسداد روده فقط یبوست ساده نیست.» انسداد میتواند باعث تجمع گاز و مایعات، کمآبی و در موارد شدید، اختلال خونرسانی و آسیب دائمی روده شود. تشخیص و درمان بهموقع میتواند از عوارض جدی جلوگیری کند.
پزشک تائید کننده : آقای دکتر محمود امینی جراح عمومی
تهیه و تدوین : سوپر وایزر آموزشی
منبع : برونر سودارث 2023
تاریخ بازنگری : خرداد 1404
با آرزوی سلامتی
