یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
هایپوگلیسمی (افت قند خون در نوزادان):
نوزادان مادران دیابتی بیشتر مستعد ابتلا به هیپو گلیسمی(افت قند خون) بعد از تولد میشوند .از این رو مهمترین فاکتورهای موثر در سلامت جنین وضعیت سلامت مادر میباشد. در گذشته تعداد زیادی از مادران دیابتی که باردار می شدندو میزان قند خون بالایی داشتندیا کاهش قند خون در نوزاد مواجه می شدند . امروز مرگ و میر این شیرخواران به طور قابل توجهی در کنترل مناسب دیابت مادری کاهش یافته است .
علت بیماری:
در دوران بارداری دیابتی بودن مادر و افزایش قند خون وی ، سبب هیپرگلیسمی(افزایش قند خون ) جنین شده که منجر به افزایش وزن جفت و اعضای جنین میگردد .در زمان تولد با جدا شدن زودرس جفت به طور ناگهان گلوکز قطع میگردد اما به طور همزمان سبب کاهش مناسب ترشح انسولین نمیشود. در نتیجه در طی ساعات اولیهای بعد از تولد هیپوگلیسمی در نوزاد رخ میدهد.
علائم ظاهری:
شایعترین علامت، کاهش قند خون نوزاد است که در ۶ ساعت اول پس از تولد رخ میدهد .در صورتی که قند خون در یک الی ساعت اول کمتر از ۳۵ ،در ۳ الی ۲۴ ساعت کمتر از ۴۰ و بعد از ۲۴ ساعت کمتر از پنجاه باشد ،هیپوگلیسمی(افت قند خون) محسوب میگردد .در طی یک الی سه روز اول زندگی نوزاد معمولا بیقرار و لرزشدار و تحریک پذیر است که در ابتدا مربوط به کاهش قند خون و سپس مربوط به کاهش کلسیم خون است .در این نوزادان جثه بزرگ نسبت به سن جنینی، تعداد تنفس های زیاد ،افزایش بیلی روبین سرم نیز دیده میشود. این نوزادان بیشتر در معرض خطر بروزRDS(سندرم دیسترس تنفسی) قرار دارند .
پیشگیری:
تحقیقات نشان داده است که کنترل متابولیکی صحیح که پیش از انعقاد نطقه شروع شده و طی هفتههای اول حاملگی ادامه پیدا کرده است توانسته است از بروز بعضی از عوارض افت قند خون در نوزاد پیشگیری نماید .
درمان:
درمان این نوزادان را باید قبل از تولد آغاز نمود. ارزیابی عملکرد خانمهای باردار دیابتی ،ارزیابی بلوغ ریه جنین و برنامهریزی انجام زایمان در بیمارستانهایی که متخصص زنان و اطفال مجرب در دسترس دائم هستند از اقدامات مهم این درمان هستند .
در نوزادان بدون علامت باید سنجش گلوکز خون در عرض یک ساعت پس از تولد صورت گیرد و سپس هر ساعت برای ۶ الی ۸ ساعت بعدی تکرار شود .
در صورتی که نوزاد مشکلی نداشته باشه ،تغذیه هرچه سریعتر آغاز و با فواصل سه ساعته تکرار میگردد . این نوزادان نیاز به تزریق وریدی دکستروز (قند )دارند .تعیین مکرر سطح گلوکز خون طی ۲ الی ۴ روز اول زندگی ضروری است .
مطالعات اخیر بر اهمیت حفظ سطح گلوکز خون بالای50 را جهت پیشگیری از ضایع جدی عصبی تاکید میکند .
عوارض:
بروز دیابت شیرین در نوزادان دیابتی در مقایسه با جمعیت عادی بیشتر است .بروز آنور مالیهای مادرزادی (ناهنجاریهای مادرزادی) در نوزادان مادران دیابتی سه برابر بیشتر از دیگر نوزادان است . همچنین جنین درشت ممکن است هنگام خروج از کانال زایمان دچار ضایعه و صدمه شود که منجر به خونریزی مغزی و خفگی و نارسایی اکسیژن میگردد .
اقدامات که در مرکز درمانی انجام می گردد:
۱ بررسی شیرخوار نظر عیوب مادرزادی از مسئولیتهای پرستار میباشد. از آنجایی که نوزادان مادران دیابتی در معرض خطر زایمانهای سخت و ایجاد عوارض هستند .
۲-پرستار مسئولیت دارو و علائم حیاتی وضعیت قلبی سطح گلوکز خون و جذب و دفع مایعات را هر ۶ ساعت بعهده دارد.
۳-تحت نظر داشتن مسائل توام نظیر کمبود اکسیژن خون، تغذیه ضعیف، زردی یک اقدام پرستاری دیگر محسوب میگردد .
۴-هر نوزاد متولد شده از مادر دیابتی باید از نظر عفونت کاملاً تحت نظر باشد و در صورت بروز علائم باید فورا کشت به آزمایشگاه فرستاده شود و تحت درمان با آنتی بیوتیک قرار بگیرد و در هنگام کار با این نوزادان رعایت نکات بهداشتی بیش از پیش الزامی است .
۵-همزمان که پرستاری تمامی ابعاد مراقبت و واکنش نوزاد را بررسی میکند باید والدین را تشویق نماید که در مراقبت از نوزاد خود همکاری نمایند .
۶-آموزش به والدین در زمینه توجه به بیحالی نوزاد یا بیقراری نوزاد علائم افت قند نوزاد و علائم تحریک پذیری و تشنج بسیار حائز اهمیت است.
آموزش در منزل:
افت قند خون در بیش از 50 درصد موارد بدون علامت است . اما در صورت بروز علائمی مثل لرزش ظریف در اندام ها ، ضعف و بی حالی، کاهش قدرت عضلات و مشکل در شیر خوردن ، تشنج، مشکلات تنفسی (افزایش تعداد نفس و ناله )،رنگ پریدگی ، گریه ضعیف ، سردی پوست سریعا به مرکز درمانی مراجعه نمائید.
تغذیه نوزاد را بر حسب تقاضا انجام دهید و حتما هر 2 تا 3 ساعت شیردهی انجام شود.اگر نوزاد شما بیدار نمی شود خودتان جهت تغذیه اقدام نمائید تا دچار افت قند خون نشود.
تاریخ بازنگری : خرداد 1403
پزشک تایید کننده : دکتر افسانه آخوند زاده
واحد آموزش بیمارستان فوق تخصصی قدس
منبع : برونر و سودارث 2022
