یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
دیابت چیست :
بدن برای تولید انرژی به سوخت نیاز دارد که از مواد غذایی بدست می آید. این مواد نهایتا در بدن به یک قند ساده بنام گلوکز تبدیل می شوند . گلوکز وارد جریان خون و سپس سلولها شده و برای تولید انرژی و رشد بدن مورد استفاده قرار می گیرد در صورتی که قند ، وارد سلولها نشود و داخل خون باقی بماند ، قند خون افزایش می یابد این واقعه چیزی است که در بیماری دیابت رخ می دهد .
عوامل خطر برای ابتلا به دیابت نوع دو :
سابقه خانوادگی مثبت
اضافه وزن و چاقی بخصوص در ناحیه شکم
سن بالای 45 سال
چربی خون بسیار بالا
کم تحرکی
حذف فعالیت های بدنی یا ورزشی
تنش و استرس های مداوم
عوارض دیابت : شامل عوارض طولانی مدت و کوتاه مدت می باشد.
عوارض کوتاه مدت ناشی از افزایش و کاهش قند خون می باشد
افت شدید قند خون : به کاهش غلظت قند خون به کمتر از 70 گفته می شود که سبب ضعف و حتی بیهوشی می شود .
علل افت قند خون :
- حذف یا کاهش وعده غذایی اصلی یا میان وعده
- مصرف زیاد دارو یا انسولین
- افزایش فعالیت یا ورزش
- مصرف غذای اضافی
- مصرف الکل
- تهوع و استفراغ
علائم افت قند خون :
- لرزش بدن
- عرق سرد
- گرسنگی شدید
- تپش قلب
- عصبی بودن
- خواب آلودگی
- تاری دید
- درد شکم
- تهوع
- پوست سرد و رنگ پریده
- حملات تشنجی
- بیهوشی و ......
درمان افت قند خون : درمان سریع مهم است.
- سهقاشق چایخوری شکر دریک سوم لیوان آب ریخته و میل کنید.
- ( چهار - پنج حبه قند یا یک لیوان آب میوه یا نوشابه ( بعد از یک دقیقه ، در صورتی که همچنان قندتان پایین است ،مقادیر ذکر شده را تکرار کنید
- پس از طبیعی شدن قند خون یک میان وعده مثل یک لیوان شیر یا ساندویچ نان و پنیر جهت جلوگیری از افت مجدد قند خون میل نمائید .
علل افزایش قند خون:
- غفلت در مصرف دارو یا انسولین
- استرس و فشار های عصبی
- عفونت
- جراحی
- بیماریهای دیگر
- مصرف بعضی از داروها
- پرخوری
- کاهش فعالیت
علائم افزایش قند خون:
- تشنگی شدید
- خستگی
- پر ادراری و پرنوشی
- تپش قلب
- کاهش وزن
- درد شکم
- گرفتگی عضلانی
- تهوع و استفراغ
- احساس گرسنگی و بی حالی
درمان افزایش قند خون:
اگر مصرف دارو یا انسولین را فراموش کرده اید ، آن را در اولین فرصت مصرف کنید ،
مایعات بدون قند )آب و چای ( بنوشید و به پزشک مراجعه کنید.
بیمار عزیز با انتخاب غذای مناسب ، حفظ وزن مطلوب ،ورزش منظم ، اجتناب از مصرف دخانیات ، دوری از استرس ،مصرف منظم دارو و پیگیری مرتب در کنترل بیماری خود بکوشید
عوارض طولانی مدت عبارتند از :
- عوارض بینایی
- کلیوی
- عصبی
- قلبی عروقی
- زخم های مزمن بویژه در اندام تحتانی – )پای دیابتی(
که توصیه می شود جهت پیشگیری و کنترل این عوارض:
- قند خون خود را با توصیه های غذایی و دارویی کنترل کنید
- به صورت دوره ای توسط متخصص قلب وعروق و متخصص کلیه و چشم پزشک و .......... معاینه و ویزیت شوید .
- وعده های غذایی را به شش وعده( سهوعده غذای اصلی و سه وعده میان وعده) تقسیم کنید . هیچ یک از وعده های غذایی را حذف نکنید
- سر وقت ومنظم غذا بخورید .
- سعی کنید روزانه از تمام گروه های مواد غذایی طبق هرم غذایی )نان و غلات میوه سبزیجات شیر ولبنیات گوشت و پروتئین چربیها و شیرینها( و به مقادیر لازم استفاده کنید.
- .غذا ها را به صورت کباب پز ، آب پز یا بخارپز استفاده کنید.
- از مصرف غذاهای سرخ شده خودداری کنید .
- در رژیم غذایی خود از سبزیجات تازه ، میوه ها و حبوبات بیشتر استفاده کنید .
- از نان های سبوس دار )سنگک وجو ( استفاده کنید.
- از گوشت های سفید خصوصا انواع ماهی و مرغ پوست کنده بدون چربی بجای گوشت قرمز استفاده کنید .
- از مصرف مواد غذایی پرچرب مثل لبنیات پرچرب ، سس مایونز ، دل و قلوه، جگر ، کله پاچه ، سوسیس کالباس ، همبرگر و همچنین چربی های اشباع شده مثل مارگارین ، روغن حیوانی ، چربی گوسفند و ............. خودداری کنید.
مراقبت از پا :
- روزانه دوبار پاهای خود را از نظر وجود تاول ،بریدگی ، خراش و قرمزی بررسی کنید .
- لای انگشتان پا را فراموش نکنید ، بهتر است از آینه دستی استفاده کنید تا تمام قسمتهای پا مشاهده شود.
- در صورتی که مشکل بینایی دارید از فردی بخواهید اینکار را برای شما انجام دهد
- .هیچگاه پا برهنه را نروید ، حتی در منزل از دمپایی روفرشی استفاده کنید .
- جوراب نخی رنگ روشن بپوشید.
- از ناخن گیر شخصی استفاده کنید .
- ناخن های انگشتان پا را بصورت خط صاف کوتاه کرده و هرگز بشکل هلالی و از ته نگیرید.
- در صورت بروز هرگونه درد یا تاول ، وجود میخچه یا پینه در پاهایتان ، پزشک معالج را در جریان بگذارید .
- بدون مشورت با پزشک از بتادین جهت ضدعفونی کردن استفاده نکنید .
- استفاده از چسب مخصوص میخچه توصیه نمی شود .
- پاهای خود را روزانه با آب ولرم و صابون ملایم بشوئید .
- دمای آب را اول با آرنج دستتان امتحان کنید
- . بعد از شستشو پاها را با یک حوله نرم.خشک کرده و سپس بجز لای انگشتان ، در صورت نیاز سایر قسمتهای پا را چرب کنید
- .هنگام نشستن روی صندلی و یا در حالت دراز کش از انداختن پاها روی هم اجتناب کنید.
- هرگز جورابهای کش دار و بند دار سفت نپوشید .حداقل سالی یکبار پزشک پاهایتان را معاینه کند.
- هرگز پاهایتان را برای گرم کردن در آب داغ فرونبرید . از بطری های آب داغ یا کیسه آب جوشبرای گرم کردن پا استفاده نکنید.
- یکی از مهمترین اقدامات برای پیشگیری از بروز زخم پای دیابتی ، انتخاب درست و تهیه کفش مناسب است.
- از پوشیدن کفش جلو باز ، نوک تیز ، صندل وکفش های راحتی دارای تسمه های بین انگشتی خوداری کنید.
- بهترین زمان خرید کفش ، بعد از ظهر می باشد ایستاده و هردو پا را امتحان کنید.
- از پوشیدن کفش برای مدت زمان طولانی خوداری کنید.
- داخل کفش را وارسی کنید تا شی خارجی ، شن و...... درون کفش نباشد . حتما قبل از پوشیدن کفش ، جوراب بپوشید .
- اگر مدت طولانی است که ورزش نکرده اید یا به عوارض دیابت مبتلا شده اید ، ابتدا در مورد نوع ومیزان فعالیت بدنی با پزشکتان مشورت کنید .
ورزش :
نوعی از فعالیت بدنی را انتخاب کنید که از آن لذت ببرید . پیاده روی ، ورزش انتخابی برای بیماران دیابتی است .
ورزش را روزانه در ساعات معین و به طور مستمرانجام دهید ، بهترین زمان برای ورزش کردن صبح وهنگام غروب است. در صورتی که قند خون شما بیش از250 و کمتر از 100 است ورزش سنگین انجام ندهید .
در صورت بروز درد قفسه سینه ، سرگیجه و تاری دید ، تعریق شدید و تنگی نفس و... ورزش را متوقف کنید.
در صورت ابتلا به عوارض کلیوی دیابت حتما به پزشک معالج اطلاع و توصیه های کارشناس تغذیه را رعایت نمائید.
پزشک تایید کننده : دکتر بهنام لولوئی متخصص داخلی
منبع : برونر و سودارث 2022
تاریخ بازنگری : خرداد 1403
واحد آموزش بیمارستان قدس
