یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
راهنمای بیمار MSام اس
بیماری ام اس چیست؟
بیماری ام اس (مولتیپل اسکلروزیس یا Multiple Sclerosis) یکی از شایعترین بیماریهای عصبی ناتوانکننده در میان بزرگسالان جوان به شمار میرود. این بیماری یک اختلال مزمن و خودایمنی است که در آن، سیستم ایمنی بدن به جای محافظت در برابر عوامل خارجی مانند ویروسها و باکتریها، به سیستم عصبی مرکزی شامل مغز، نخاع و اعصاب بینایی حمله میکند. نتیجه این حمله، آسیب به غلاف میلین ( لایه محافظتی اطراف رشتههای عصبی) و در نهایت ایجاد اختلال در انتقال پیامهای عصبی به مغز و از مغز به سایر قسمتهای بدن است. این اختلال در عملکرد عصبی، عامل اصلی بروز علائم مختلف در بیماری ام اس است. علائم این بیماری بسته به شدت آسیب عصبی و محل آن در بدن، در افراد مختلف متفاوت است و اغلب بین سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی ظاهر میشود. با اینکه امکان دارد بیماری ام اس محدودیتهایی ایجاد کند، اما در اکثر موارد کشنده نیست و اکثر بیماران میتوانند طول عمر طبیعی داشته باشند.
انواع ام اس :
ام اس عود کننده بهبود یابنده (RRMS) :
در این نوع از بیماری ام اس، سیستم عصبی مرکزی دچار التهاب فعال میشود که موجب بروز علائم جدید یا تشدید علائم قبلی میگردد. این مراحل با عنوان عود یا شعله ور شدن بیماری شناخته میشوند. پس از پایان عود، ممکن است علائم تا حدی کاهش یابند، اما بعضی آسیبها میتوانند ماندگار باشند. بین دورههای عود، امکان دارد فرد وارد دوره بهبودی شود که میتواند چند ماه تا چند سال طول بکشد. ام اس عود کننده بهبودیابنده شایعترین نوع بیماری ام اس است و حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از مبتلایان، ابتدا با این نوع مواجه میشوند. بسیاری از این افراد در نهایت به نوع پیشرونده ثانویه وارد میشوند.
ام اس پیش رونده ثانویه (SPMS):
این نوع اغلب بهعنوان مرحله بعدی از ام اس عود کننده بهبود یابنده شناخته میشود. در این حالت، بیماری با پیشرفت علائم و افزایش تدریجی ناتوانی همراه است. امکان دارد بعضی افراد همچنان دورههایی از عود را تجربه کنند، اما روند کلی بیماری به سوی بدتر شدن پیش میرود. بیشتر افرادی که نوع RRMS را دارند در نهایت به نوع SPMS دچار میشوند، هرچند شدت و سرعت پیشرفت در افراد مختلف متفاوت است.
ام اس پیش رونده اولیه (PPMS) :
در این نوع از بیماری ام اس، عود اولیهای دیده نمیشود. علائم به مرور زمان و بهطور تدریجی ظاهر میشوند. افراد مبتلا به PPMS اغلب دورههای مشخصی از بهبودی ندارند، با این حال ممکن است بتوانند شدت علائم را با درمان کاهش دهند. تعداد کمی از افراد نیز به نوع خفیفتر یا خوشخیم این بیماری دچار میشوند. البته در مورد طبقهبندی MS خوشخیم، میان متخصصان اختلاف نظر وجود دارد، زیرا روند پیشرفت بیماری در هر فرد با دیگری متفاوت است.
ام اس بدخیم :
در تعداد بسیار محدودی از افراد، بیماری ام اس به شکل بدخیم بروز میکند. این نوع با سرعت زیاد گسترش ضایعات در مغز و نخاع همراه است و علائم شدید و ناتوان کنندهای را ایجاد میکند.
علائم :
- مشکلات بینایی
- سوزن سوزن شدن و بی حسی اندام ها
- درد و اسپاسم عضلانی
- خستگی و ضعف
- مشکل عدم تعادل
- اختلال عملکرد مثانه و روده
- اختلال عملکرد جنسی
- مشکلات شناختی
- تغییر در عواطف
- تشنج
- لرزش غیر قابل کنترل
- مشکلات تنفسی
- لکنت زبان
- مشکل در بلع
تشخیص:
تشخیص بیماری ام اس اغلب بر اساس علائم بالینی و نتایج چند آزمایش مختلف انجام میشود.
- بررسی وضعیت عصبی بیمار را از نظر حرکت، تعادل، بینایی و هماهنگی توسط پزشک
- تصویربرداری MRI
- آزمایش خون
- نمونه برداری از مایع نخاع
- معاینه چشم
عوارض :
- عفونتهای مجاری ادراری
- پنومونی (عفونت ریوی)
- اختلال در بلع
- مشکلات حرکتی ضعف عضلات
- بی تعادلی
- بی حسی اندامها
- زخم بستر نشستن
پیشگیری:
- مصرف ویتامین D
- پرهیز از سیگار
- حفظ وزن سالم
- مدیریت استرس و نشخوار فکری
- ورزش کردن فعالیت بدنی منظم
- فعال نگه داشتن مغز و ذهن تمرینهای ذهنی و حفظ فعالیت شناختی
- خواب کافی
- تغذیه متعادل شامل میوه، سبزیجات، غلات کامل و منابع امگا-۳
- مدیتیشن یا تنفس عمیق
درمان :
کورتیکواستروئیدها: پردنیزون خوراکی و متیلپردنیزولون وریدی برای کاهش التهاب عصبی تجویز میشوند. این داروها شعلهور شدن علائم را کاهش میدهند، اما سیر بیماری را کُند نمیکنند. تعویض پلاسما (پلاسمافرزیس): در این روش، قسمت مایع بخشی از خون (پلاسما) برداشته شده و از سلولهای خونی جدا میشود. سپس سلولهای خونی با یک محلول پروتئینی (آلبومین) مخلوط شده و به بدن برگردانده میشوند. اگر علائم شما به استروئیدها پاسخ نداده باشد، ممکن است از تعویض پلاسما استفاده شود.
داروهای اینترفرون بتا: این داروها شدت و دفعات عود بیماری را کاهش میدهند.
آنتیبادیهای مونوکلونال: اوفاتومومب سلولهای B را که به سیستم عصبی آسیب میرسانند، هدف قرار میدهد و از تشدید علائم جلوگیری میکند.
درمانهای علامتی و حمایتی :
درمان موارد زیر:
- اسپاسم و سفتی عضلانی
- مشکلات مربوط به راه رفتن و تحرک
- رفع خستگی
- درمان درد های عصبی
- درمان افسردگی و استرس
- مشکلات ادراری
- مشکلات جنسی
- بی اختیاری ادرار و مدفوع
از یوگا و فیزیوتراپی نیز می توان جهت بهبود مشکلات حرکتی کمک گرفت .
تهیه : واحد آموزش بیمارستان قدس
پزشک تائید کننده : آقای دکتر علیرضا آشتیانی متخصص مغز و اعصاب
منبع : برونر سودارث 2022
تاریخ بازنگری : بهار 1405
