یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
راهنمای بیمار اسهال ئ استفراغ در بزرگسالان
شرح بیماری:
عبارت است از التهاب و عفونت لوله گوارش که غالباً می تواند باعث به هم خوردن ناگهانی و شدید وضعیت گوارشی شود. گاسترو آنتریت در تمام سنین روی میدهد اما در کودکان کم سن و سال (۵-۱ سال و افراد بالای ۶۰ سال)شدیدتر است.
علایم شایع:
- تهوع و گاهی استفراغ
- بی اشتهایی
- تب
- ضعف
- دل پیچه، درد یا حساس بودن شکم هنگام لمس
- اسهال که میتواند از روزانه ۳۰-۲ بار اجابت مزاج شل تا تعداد زیادی اجابت مزاج آبکی متغیر باشد.
علل بیماری:
از علل ایجاد این عارضه به موارد زیر میتوان اشاره نمود:
عوامل افزایش دهنده احتمال خطر ابتلاء به بیماری عبارتند از :
- انواع مختلفی از ویروسها باکتریها یا انگلها که غذا یا آب را آلوده می کنند.
- مصرف داروهای مسهل قوی
- تغییر در باکتریهایی که معمولاً در روده ها وجود دارند.
- وجود سموم شیمیایی در بعضی ،گیاهان غذاهایی دریایی، یا غذاهای آلوده
- افراد بالای ۶۰ سال نوزادانی یا شیرخوارای
- رژیم غذایی نامناسب
- سوء مصرف الکل
- مسافرت به مناطق نامناسب از نظر بهداشتی
- مصرف بعضی داروها
عواقب مورد انتظار:
استفراغ و اسهال معمولاً در عرض ۵-۲ روز برطرف میشود، اما بزرگسالان ممکن است تا یک هفته دچار ضعف و خستگی باشند.
عوارض احتمالی
به دنبال این بیماری کم آبی شدید که نیازمند مایع درمانی و حتی تزریق سرم باشد تنها عارضه این بیماری میباشد.
تشخیص و درمان:
پس از شرح حال و معاینه اقدامات تشخیصی ممکن است شامل آزمایش خون و مدفوع باشد.
درمان معمولاً حمایتی(استراحت +مصرف مایعات جهت جبران مایعات از دست رفته) می باشد.
معمولاً لزومی ندارد افرادی که گاستروانتریت دارند از بقیه جدا شوند.
داروها:
معمولاً هیچ دارویی مورد نیاز نیست اما اگر گاستروآنتریت شدید یا طولانی مدت باشد امکان دارد داروی ضد تهوع و گاهاً ضد اسهال تجویز شود .
امکان دارد برای بعضی از باکتریها و انگلها درمان آنتی بیوتیکی اختصاصی مورد نیاز باشد.
فعالیت:
تا زمانی که ،تهوع ،استفراغ، اسهال و تب برطرف نشده باشند در استراحت کنید .
رژیم غذایی و تغذیه:
به دنبال اسهال و استفراغ رژیم غذایی خود را به صورت زیر تنظیم نمائید:
- مایعات رقیق بنوشید.
- پس از متوقف شدن اسهال و استفراغ، مقادیر کمی از مایعات رقیق مثل چای و سوپ رقیق بنوشید.
- اگر تا ۱۲ ساعت بعد از مصرف مایعات مشکلی پیش نیامد مقادیر کمی از غذاهای نرم مثل ،غلات ،برنج تخم مرغ یا سیب زمینی پخته شده، و ماست بخورید.
- اگر تا ۳-۲ روز با غذاهای نرم مشکلی پیش نیامد، تدریجاً رژیم عادی خود را از سر گیرید.
- از خوردن یا آشامیدن موارد زیر تا چند روز بعد خودداری کنید:
- الکل غذاهای پر ادویه پیتزا ،اسپاگتی ،پیاز، سس گوشت سبزیجات و میوه های خام سس سالاد، قهوه و شیر.
- درصورت ابتلا به اسهال و استفراغ ویروسی، لازم است برای جلوگیری از کمآبی یا درمان کمآبی خفیف، مایعات و الکترولیتهای از دسترفته را با مصرف مایعات فراوان جایگزین کنیم و اگر استفراغ مانع نوشیدن میشود، سعی کنیم کمکم و جرعهجرعه مایعات شفاف بنوشیم.
- بیشتر بزرگسالان مبتلا به گاستروانتریت ویروسی میتوانند مایعات و الکترولیتها را با مصرف آب، آبمیوه طبیعی جایگزین کنند.
- اگر کودک مبتلا به گاستروانتریت ویروسی باشد، برای جایگزینی مایعات و الکترولیتهای از دسترفته، میتوانیم به او ORS (محلولهای آبرسان خوراکی) بدهیم. این محلولها حاوی آب، قند و نمک (الکترولیت) است
- در مورد استفاده از این محلولها برای نوزادان و شیرخواران باید با پزشک مشورت کنیم و باید به نوزادان و شیرخواران مثل همیشه، شیر مادر یا شیر خشک بدهیم.
- سالمندان، افراد مبتلا به ضعف سیستمایمنی و بزرگسالان مبتلا به اسهال شدید یا دارای علائم کمآبی هم باید از محلولهای آبرسان خوراکی استفاده کنند.
پیشگیری از اسهال و استفراغ ویروسی:
- با انجام کارهای زیر، میتوانیم به جلوگیری از ابتلا یا گسترش عفونتهایی که باعث اسهال و استفراغ ویروسی میشوند کمک کنیم:
شستن کامل دستها با آب و صابون در همه شرایط زیر:
- بعد از رفتن به دستشویی
- بعد از تعویض پوشک
- قبل و بعد از تهیه یا خوردن غذا
- ضدعفونی کردن سطوحی که ممکن است با مدفوع یا استفراغ آلوده در تماس بوده باشند.
- شستن لباسها یا ملحفههای آلوده به مدفوع یا استفراغ فرد بیمار، با مواد شوینده.
- استفاده از دستکش پلاستیکی در زمان دست زدن به لباسهای کثیف و شستن دستها بعد از اینکار.
- تهیه نکردن غذا برای دیگران در زمان ابتلا به گاستروانتریت ویروسی و تا دو روز بعد از برطرف شدن علائم آن.
- بهخوبی شستن میوهها و سبزیجات قبل از استفاده.
- کامل پختن انواع گوشت.
در صورت ابتلا به اسهال و استفراغ ویروسی چه چیزهایی بخوریم؟
- در دوره ابتلا به اسهال و استفراغ ویروسی باید مایعات زیادی بنوشیم تا مایعات و الکترولیتهای از دسترفته را جایگزین کنیم.
- در زمان ابتلا به گاستروانتریت ویروسی ممکن است بعد از خوردن غذا استفراغ کنیم یا برای مدت کوتاهی اشتهای خود را از دست بدهیم. وقتی که اشتهایمان برگشت، میتوانیم حتی با وجود اسهال، به رژیم غذایی عادی خود بازگردیم.
- در صورت ابتلای کودکان به گاستروانتریت ویروسی، باید به محض بازگشت اشتهای آنها، آنها را به رژیم غذایی عادی بازگردانیم. نوزادان و شیرخواران هم باید مثل همیشه، با شیر مادر یا با شیر خشک تغذیه بشوند.
در صورت ابتلا به اسهال و استفراغ ویروسی باید از خوردن چه خوراکیهایی بپرهیزیم؟
- تحقیقات نشان میدهند که محدود کردن رژیم غذایی، کمکی به درمان گاستروانتریت ویروسی نمیکند و بیشتر متخصصان هم پیروی از یک رژیم غذایی محدود را در زمان ابتلا به این بیماری توصیه نمیکنند.
- در بعضی افراد، ممکن است بعضی مواد غذایی علائمی مثل اسهال را بدتر کنند، از جمله:
- نوشیدنیهای حاوی کافئین مثل قهوه و چای و بعضی از نوشابههای گازدار.
- غذاهای چرب، مثل غذاهای سرخ شده، پیتزا و فست فودها.
- غذاها و نوشیدنیهای حاوی مقادیر زیاد قندهای ساده، مثل نوشیدنیهای شیرین و برخی آبمیوهها.
- شیر و فرآوردههای لبنی حاوی لاکتوز (بعضی از افراد بعد از بهبودی هم تا یک ماه یا بیشتر، در هضم لاکتوز مشکل دارند)
- به طور کلی، با توجه به عارضه مهم گاستروانتریت (کمآبی)، لازم است با افزایش آگاهی خود از این بیماری، رعایت نکات بهداشتی و توجه به علائم کمآبی، از خود و کودکانمان در مقابل این عفونت شایع مراقبت کنیم.
در چه شرایطی به پزشک مراجعه نمایید؟
- تورم شکم
- وجود مخاط یا خون در اجابت مزاج
- تب بالا
- اگر استفراغ و اسهال پس از درمان
- در صورت بروز علایم کم آبی مثل خشکی دهان، پوست چروکیده تشنگی زیاد یا کاهش ادرار
- درد شدید در شکم یا راست ،روده خصوصاً دردی که از وسط شکم شروع شود و تدریجاً به قسمت پایینی شکم در سمت راست تغییر مکان دهد.
پزشک تاییدکننده : دکتر مصطفی خالصی
منبع : ویراست پانزدهم 2022
تاریخ بازنگری :خرداد 1403
واحد آموزش بیمارستان قدس
