یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
کلستومی
شرح بیماری:
دستگاه گوارش که کار هضم غذا را برعهده دارد، از لوله گوارش و اعضای مرتبط با آن تشکیل می شود .این لوله شامل دهان، حلق، مری، معده، روده های کوچک و بزرگ راست روده و مقعد است. روده بزرگ یک لوله ضخیمتر اما کوتاه تر از روده کوچک است که تقریباً یک متر و نیم طول دارد .روده بزرگ شامل ،کولون راست روده و مقعد می باشد .آبی که برای هضم غذاها مورد استفاده قرار گرفته بود در روده بزرگ باز جذب میشود و باعث می گردد که مدفوع بدون آب و خشک ایجاد شود. اگر قسمتی از روده بزرگ سرطانی شود، محل درگیری برداشته می شود اما چون روده کوتاه شده است و به مقعد نمی رسد تا مدفوع را به خارج ببرد. انتهای روده به سطح شکم منتقل می شود و مدفوع از روی شکم بیرون می آید. به مجرایی که از شکم بیرون آورده می شود استوما گفته می شود و به کیسه ای که به آن وصل میشود کیسه کلستومی می گویند.
انواع استوما:
محل و اندازه استوما به نوع بیماری و نوع عمل جراحی و یا شرایط شکم بیمار بستگی دارد و به دو نوع تقسیم میشود:
کلستومی موقت: در این نوع کلستومی به کولون روده برای مدتی که ممکن است هفته ها یا ماهها یا سالها به طول انجامد، اجازه استراحت داده میشود تا ترمیم یابد. کلستومی موقت در نهایت بسته خواهد شد و حرکت روده ها به حالت طبیعی خود برمی گردد.
کلستومی دائمی این نوع کلستومی معمولاً زمانی نیاز است که بخشی از کولون برداشته شود.
قوام مدفوع در انواع استوما:
- اگر استوما (سوراخ) در سمت راست شکم باشد موادی (مدفوع) که از این استوما خارج میشود تقربیاً به شکل مایع است.
- اگر استوما (سوراخ بالای شکم در سمت راست یا میانی باشد موادی (مدفوع) که از این استوما خارج میشود ممکن است شل یا نرم است.
- اگر استوما (سوراخ) در سمت چپ شکم باشد موادی (مدفوع) که از این استوما خارج میشود قوام دارند سفت است.
انواع کیسه های استومی:
- کیسه ی قابل تخلیه: انتهای کیسه جهت تخلیه باز میباشد و هرکیسه میتواند برای چندین روز مورد استفاده قرار گیرد.
- کیسه ی غیر قابل تخلیه :انتهای کیسه بسته و غیر قابل تخلیه میباشد و فقط یکبار استفاده میشود.
- کیسه یک تکه :کیسه و محافظ پوستی به همدیگر متصل هستند.
- کیسه دو تکه :کیسه و محافظ پوستی چسب پایه از یکدیگر جداهستند.
مراقبتهای قبل از جراحی :
در صورت داشتن حساسیت دارویی یا غذایی تیم درمان را در جریان قرار دهید.
ناشتا بودن قبل از عمل 8 تا 12 ساعت قبل از عمل چیزی میل نکنید .( با توجه به بیهوشی و اثر داروها باید معده خالی باشد تا از برگشت محتویات آن به مسیر های هوایی جلوگیری شود). در این نوع جراحی پزشک جراح از پود پیدرولاکس روز قبل جراحی برای پاکسازی روده شما استفاده خواهد نمود که نحوی مصرف توسط پرستارتان آموزش داده می شود. در صورت عدم حصول نتیجه پاکسازی روده ممکن است از راه مقعد نیز سرم شستشو داده شود که به این روش انما گفته می شود .
در صورت مصرف داروهای رقیق کننده خون از همان زمان ابتدای مراجعه به پزشک و تنظیم زمان عمل در مطب نوع داروهای مصرفی را اعلام نمائید.
مصرف داروهای فشار خون با مقدار اندک آب پس از کسب اجازه از پزشک قبل از عمل بلامانع است .
شب قبل عمل استحمام نموده و موهای ناحیه جراحی را شیو نمائید.
زیورآلات و دندان مصنوعی خود را قبل از عمل خارج نمائید.
آرامش و خونسردی خود را حفظ نموده و به جراح خود اعتماد نمائید.
جهت بهبود ترمیم محل جراحی بهتر است از یک ماه قبل عمل استعمال دخانیات را قطع نمائید.
مدارک پزشکی و تصویر برداری اگر موجود است به همراه داشته باشید.
آنتی بیوتیکهای تزریقی برای پیشگیری از بروز عفونت قبل عمل ممکن است تجویز گردد.
یک نفر از بستگان درجه یک ، ولی قانونی جهت امور احتمالی و اخذ رضایت آگاهانه به همراه داشته باشید.
مراقبتهای بعد از جراحی :
در چند روز اول ممکن است احساس درد ، نفخ و یا ضعف عموئمی را تجربه نمائید.
احساس ناراحتی و اضطراب طبیعی است آرامش خود را حفظ نمائید.
در وضعیت خوابیده به پهلو در سمتی که استومی دارید خودداری نمائید.خوابیدن به پشت بهترین حالت است و بدترین پوزیشن خوابیده بر روی شکم است.
اطراف استوما را با آب ولرم تمیز کنید و از لوسیون وصابون معطر استفاده نکنید.
پوست را خشک نموده سپس کیسه را وصل کنید .
رژیم غذایی:
پس از تعبیه کیسه کلستومی جهت رژیم غذایی مطلوب لازم است موارد زیر رعایت گردد:
- پس از سپری شدن دوران نقاهت میتوانید به رژیم غذایی خود باز گردید.
- غذای خود را آهسته و با دهان بسته بخوبی بجوید.
- در طول روز به طور منظم مایعات مصرف شود (معادل ۸ – ۱۰ ليوان).
- رژیم غذایی شما باید سرشار از پروتئین باشد و بهتر است کم باقیمانده باشد تا بدین وسیله حجم مدفوع کم گردد.
- از خوردن غذاهای مثل گل ،کلم ،آجیل ،ذرت حبوبات، کلم شور و ترش که تولید گاز میکند و همچنین مصرف نوشابه های گازدار و جویدن آدامس و بلع هوا به واسطه تند غذا خوردن پرهیز شود .
- در صورت بروز حساسیت قبل از حذف هر غذا که صرف می نمایید، چند روز تحمل کنید زیرا ممکن است حساسیت اولیه بعد از چند روز برطرف شود.
- توجه داشته باشید که کلم، پیاز، ماهی بوی بد تولید کرده و ماست، دوغ و جعفری و اسفناج خوش بو کننده گوارش است.
- در تابستان چون مایعات فراوانی از طریق تعریق و کلستومی دفع میشود لازم است مایعات بیشتری مصرف نمایید.
اگر مدفوع بیش از حد آبکی باشد:
- غذاهای مثل گندم سبوس دار، حبوبات ذرت و آجیل را کمتر مصرف نمایید.
- در صورت نیاز و تمایل به مصرف حبوبات بهتر است حبوبات خام را به مدت ۲۴ ساعت در آب سرد خیساند سپس طبخ نمود تا نفخ ایجاد نکند.
- در صورت یبوست از آب گلابی و آب انگور، میوه جات حاوی فیبر مثل پرتقال استفاده کنید.
فعالیت:
از تعبیه کیسه کلستومی موارد زیر را در مورد فعالیتهای خود پس رعایت نمائید:
- در روزهای ابتدایی پس از ترخیص از بیمارستان شما نیاز به استراحت خواهید داشت و پس از آن میتوانید فعالیت خود را به تدریج شروع کنید.
- در ۴-۶ هفته اول بعد از عمل از برداشتن اجسام سنگین خودداری کنید.
- از ورزشهای سنگین و وزنه برداری اجتناب کنید.
- از بلند کردن اجسام سنگین بیشتر از ۷ (کیلوگرم) جهت جلوگیری از طولانی یا متورم شدن استومای خود اجتناب کنید.
توصیه های مهم بعد از کلستومی:
- از پوشیدن کمر بندهای بسیار سفت یا نوارهای کمری محکم خودداری کنید.
- شما میتوانید فعالیت اجتماعی خودتان را همانند قبل از جراحی داشته باشید.
- شما میتوانید با کیسه و یا بدون کیسه استحمام کنید.
- هنگام خروج از منزل و مراجعه به محل کار حتما کیسه و وسایل اضافی با خود به همراه داشته باشید.
- به اندازه مورد نیاز کیسه و کلیه وسایل استومی را همراه خود داشته باشید.
- فعالیت جنسی شما بعد از عمل میتواند مانند قبل از عمل وجود داشته باشد و وجود کلستومی اختلالی در فعالیت شما ندارد.
- هر هفته خود را وزن کنید و و در صورتی که کاهش وزن در حدود ۱-۳ کیلوگرم در هفته داشتید به پزشک معالج مراجعه نمایید.
- با وجود عمل استومی منعی برای حاملگی وجود ندارد.
مراقبت از استوما:
جهت مراقبت از استوما و داشتن زندگی راحت با استوما موارد زیر رارعایت نمائید.
- بافت استوما مانند داخل دهان قرمز و مرطوب میباشد.استوما حس ندارد؛ بنابراین از فشار ، ضربه و صدمه به آن خودداری شود. زیرا در اثر ضربه به راحتی خونریزی می کند.
- اندازه استومی ممکن است در هفته های اول بعد از جراحی تغییر کند به طور مرتب سایز استومی خود را اندازه گیری کنید.
- موهای اطراف استوما کوتاه شود.
- جهت پاک کردن پوست از آب نیم گرم استفاده نمایید. پوست را با استفاده از پارچه نرم و خشک تمیز نمایید.
- زمانی که یک سوم حجم کیسه استومی پر شد آنرا تخلیه نمایید.
- به فاصله کوتاهی بعد از ایجاد استومی ترشحات خروجی به شکل مایع جریان می یابد پس از مدتی مدفوع خمیری شکل خواهد شد .
- بهترین زمان تعویض کیسه برای بیشتر افراد در ساعات اولیه صبح قبل از خوردن صبحانه که استوما فعالیت کمتری دارد است
در چه شرایطی به پزشک مراجعه نمایید؟
- تغییر رنگ شدید از قرمز روشن تا بنفش تیره در استوما
- خونریزی مداوم یا به مقدار زیاد داخل کیسه
- خونریزی اطراف استوما
- درد شکم با گرفتگی عضلات شکم همراه با عدم خروج مواد از استوما و تهوع و استفراغ مداوم
- تغییر غیر طبیعی در شکل و اندازه استوما (بیرون زدگی یا تورفتگی)
- اسهال های مداوم همراه با کاهش حجم آب بدن
پزشک تائید کننده : دکتر سعید حیدری جراح و متخصص عمومی
منبع : ویراست پانزدهم برونر 2022
تاریخ بازنگری :خرداد 1403
-
واحد آموزش بیمارستان قدس
نشانی اراک - خیابان فلسطین - کدپستی ۹۵۸۶-۷-۳۸۱۴۱
تلفن های تماس: ۵-۳۲۲۲۸۰۶۱
نمابر: ۳۲۲۲۲۷۹۶
