یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
فتق ناف(هرنی نافی)
شرح بیماری:
فتق عبارت است از بیرون زدگی یک عضو از درون سوراخ موجود در دیواره ی حفره ای که آن عضو در آن قرار دارد.خیلی اوقات این عضو بیرون آمده خود به خود و یا با حرکتی سرجای خود باز می گردد. فتق نافی به بیرون زدن احشاء شکمی از سوراخ داخل ناف به زیر پوست شکم گفته میشود.
هنگامی که جنین در حال رشد و کامل شدن در شکم مادر می باشد در دیواره شکم جنین مجرا یا شکاف کوچکی وجود دارد که بند ناف از این طریق جنین را به جفت وصل میکند، بعد از تولد این مجرا بسته می شود .گاهی این ماهیچه به طور کامل ترمیم نمی شود و در این صورت مجرایی در آن باقی می ماند در این صورت حلقه ای از روده می تواند وارد این قسمت معیوب از ماهیچه شکم شده و تشکیل فتق دهد.
علل شایع:
از عواملی که در دوران های مختلف باعث ایجاد فتق می شوند می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- در کودکان به علت کامل بسته نشدن الیاف نافی
- چاقی
- بارداری پیاپی
- یبوست مزمن
- استفراغهای مکرر
- آب آوردن شکم
- برداشتن اجسام سنگین به طور ناگهانی
علایم شایع بیماری:
از علائم شایع در زمان بروز فتق نافی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- فتق نافی به شکل برآمدگی در ناحیه ناف ظاهر می شود. اگر بیمار طفل باشد تورم و برآمدگی در زمان گریه طفل برجسته تر و مشخص تر می گردد و در زمان آرام بودن و یا دراز کشیدن بچه کوچکتر شده و یا حتی ممکن است محو گردد.
- درد یا احساس فشار در اطراف ناف
- احساس ناراحتی شکمی
- احساس سنگینی
علائم هشدار دهنده اورژانسی :
- درد شدید و ناگهانی
- قرمزی ، سفتی و یا حساسیت زیاد روی ناف
- تهوع
- استفراغ
تشخیص:
پزشک جهت تشخیص فتق نافی اقدامات زیر را انجام می دهد:
- پزشک ممکن است وجود فتق را در یک معاینه معمولی تشخیص دهد. توده ممکن است در شیرخواران و کودکان به جز زمان گریه یا سرفه نامشخص باشد.
- پزشک ممکن است دستور گرفتن عکس رادیولوژی یا سونوگرافی از شکم جهت بررسی دقیق تر روده ها را بدهد.
درمان:
پزشک جهت درمان با توجه به وضعیت فتق نافی اقدامات زیر را انجام می دهد:
- درمان فتق نافی درکودکان بر اساس سن کودک، اندازه، شکل و علائم فتق وجود یا عدم وجود درد متفاوت خواهد بود و در چنین مواردی تصمیم گیری بر اساس معاینه پزشک می باشد. در صورت نیاز به اقدام جراحی نیز زمان جراحی توسط پزشک مشخص می شود.
- تقریبا همه فتق ها به جراحی نیاز دارند و جراحی ترجیحا قبل از اینکه عوارض رخ دهد باید انجام گیرد تا قسمت فتق یافته روده به جایش برگردانده شده و عضلات ضعیف دیواره شکم ترمیم شوند.
عوارض احتمالی:
اگر فتق باعث درد، بی تابی و بی قراری و گریه در کودک شود ممکن است ناشی از گیر افتادن روده باشد و مراجعه اورژانسی به پزشک ضروری است.
مراقبتهای قبل از جراحی :
- ناشتا بودن قبل از عمل :8 تا 12 ساعت قبل از عمل چیزی میل نکنید . (با توجه به بیهوشی و اثر داروها باید معده خالی باشد تا از برگشت محتویات آن به مسیر های هوایی جلوگیری شود)
- در صورت مصرف داروهای رقیق کننده خون از همان زمان ابتدای مراجعه به پزشک و تنظیم زمان عمل در مطب نوع داروهای مصرفی را اعلام نمائید.
- مصرف داروهای فشار خون با مقدار اندک آب پس از کسب اجازه از پزشک قبل از عمل بلامانع است .
- شب قبل عمل استحمام نموده و موهای ناحیه جراحی را شیو نمائید.
- زیورآلات و دندان مصنوعی خود را قبل از عمل خارج نمائید.
- آرامش و خونسردی خود را حفظ نموده و به جراح خود اعتماد نمائید.
- جهت بهبود ترمیم محل جراحی بهتر است از یک ماه قبل عمل استعمال دخانیات را قطع نمائید.
- در صورت داشتن لاک و ناخن مصنوعی آنها را خارج نمائید.
- قبل از رفتن به ا تاق عمل مثانه خود را تخلیه نمائید.
- در صورت داشتن حساسیت دارویی حتما به تیم درمان اطلاع دهید.
فعالیت:
در صورت بروز فتق نافی فعالیتها در محدوده های زیر انجام می شود:
- از برداشتن وسایل سنگین خودداری کنید
- فعالیتهای سبک را معمولاً میتوان در عرض چند روز بعد از عمل آغاز کرد.( با صلاحدید پزشک معالج )
- 4-6 هفته پس از عمل از بلند کردن اجسام سنگین ، زور زدن و ورزش سنگین خودداری نمائید.
- محل جراحی را خشک نگهدارید و پانسمان بصورت استریل بر اساس دستور پزشک انجام گردد.
- در روز ترخیص جهت زمان مجاز به استحمام سوال نمائید. عموما یک هفته پس از عمل بلامانع است .
- داروها را طبق توصیه پزشک معالج مصرف نمائید.
رژیم غذایی و تغذیه:
در صورت بروز فتق نافی رژیم غذایی به صورت زیر تنظیم شود:
- ممنوعیت غذایی وجود ندارد.
- در شیرخواران شیر مادر ادامه یابد.
- طی دو هفته اول از مصرف غذاهای نفاخ جلوگیری شود.
- مصرف مایعات و غذای سبک مورد توجه قرار گیرد تا دچار یبوست و فشار به شکم نشوید.
- فیبر کافی مصرف نمائید .
درچه شرایطی به پزشک مراجعه نمایید؟
- در صورت خارج شدن ترشح از محل بخیه و تورم
- قرمزی و دردناک شدن محل
- تب بالا
- باز شدن بخیه ها
- تهوع و استفراغ
پزشک تایید کننده : آقای دکتر مسعود اسدی جراح و متخصص عمومی
منبع : برونر و سودارث 2022
تاریخ بازنگری خرداد 1403
واحد آموزش بیمارستان قدس
