یا مَنْ اِسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِکْرُهُ شِفآءٌ یا مَنْ یَجْعَلُ الشِّفاءَ فیما یَشاءُ مِنَ الاَْشْیاءِ
درد کلیوی )رنال کولیک:(
رنال کولیک )کولیک کلیوی( یا درد کلیه
دستگاه ادراری از کلیه ها که ادرار را ترشح می کنند شروع می شود. لوله هایی که حالب خوانده میشوند ادرار را از کلیه به سمت مثانه هدایت می کنند .ادرار در مثانه جمع شده و سپس از لوله کوتاهی به نام پیشابراه ادرار به خارج از بدن منتقل می.شود .کولیک کلیوی به دردی گفته میشود که به دنبال انسداد ،اسپاسم و گرفتگی حالب در اطراف سنگ ایجاد شده پدید می آید .این درد زمانی رخ می دهد که سنگ های کوچک که از مواد معدنی در کلیه ها تشکیل شده و سعی می کند از مجاری ادراری باریک عبور کنند .این عبور سنگها باعث ایجاد درد شدید در پهلوها ، پشت و شکم می شوند و گاهی به کشاله ران یا دستگاه تناسلی منتشر می شود.
علل کولیک کلیوی:
از جمله عللی که باعث کولیک رنال میشوند به موارد زیر میتوان اشاره نمود:
- شایعترین علت این درد سنگها هستند.
- لخته های خون ناشی از خونریزی در مجاری بالاتر
- بیماریهای زمینه ای مانند بیماریهای ،استخوانی روده ای دیابت ، نقرس و...
- سابقه اعمال جراحی
- سابقه مصرف داروها
- سابقه خانوادگی سنگهای ادراری
علائم و نشانه ها:
در زمان بروز رنال کولیک علائم به صورت زیر در فرد بروز می نماید.
- درد ناشی از سنگ سیستم ادراری معمولا شدیدترین دردی است که فرد در طول زندگی تجربه کرده است و معمولا به صورت حاد آغاز می شود .محل درد ارتباط مستقیمی با محل سنگ ندارد و ممکن است درد در محل تحتانی شکم کشاله ران و یا بیضه ها حس شود یا انتشار یابد. علائم همراه بصورت حالت تهوع و استفراغ، خون در ادرار، سوزش ادرار، تکرر ادرارو.... ممکن است وجود داشته باشند.
تشخیص:
پزشک جهت تشخیص از اقدامات تشخیصی زیر استفاده مینماید:
- معاینه دقیق و گرفتن شرح حال توسط پزشک
- سونوگرافی
- سی تی اسکن
- آزمایش ادرار و سایر اقداماتی که پزشک با صلاحدید خود درخواست می کند.
درمان:
با توجه به شدت بیماری پزشک اقدامات درمانی زیر را جهت بیمار برنامه ریزی می نماید:
- مصرف داروهای مسکن
- نوشیدن مقادیر فراوان آب در صورتی که تهوع و استفراغ وجود داشته باشد مایع درمانی وریدی یا سرم درمانی شروع می شود.
- جمع آوری ادرار ۲۴ ساعته برای بررسی سنگ از نظر نوع، ترکیب و علل زمینه ای تشکیل سنگ.
- اما اگر درد خیلی شدید باشد احتمالاً سنگ مجرای ادراری بیمار را مسدود کرده یا این که سنگ با یک عفونت ادراری همزمان شده است. در این حالت از درمانهای زیر استفاده میشود.
- سنگ شکن با امواج صوتی استفاده می کنند که به راحتی از بافتهای بدن میگذرد و دارای قدرت کافی برای شکستن سنگ کلیه است. در این روش سنگها به قطعات ریز شکسته و همراه با ادرار از مجاری ادراری دفع میشوند این امواج بی خطرند بیمارآنها را حس نمی کند.
- خارج کردن یا خرد کردن سنگ از طریق پوست: اگر سنگ شکن کارساز نباشد یا سنگ خیلی بزرگ باشد از این روش استفاده می شود در این ،روش لوله نازکی به نام نفروسکوپ از طریق برش کوچکی که در ناحیه پشت بیمار ایجاد شده وارد کلیه میشود. سپس با استفاده از آن سنگ را خرد میکنند و سپس خارج می سازند.
- یورتروسکوپی جراح در این روش لوله تلسکوپ نازکی را از طریق مجرای ادراری به محل استقرار سنگ هدایت می کند و می کوشد تا با بهره گیری از این ابزار دقیق، سنگ را به طور کامل خارج سازدیا برای راحتی ،کار ابتدا آن را با استفاده از امواج فراصوت لیزر شکسته و سپس خارج کند.
- جراحی باز جراح: در این روش برشی را در پهلوی بیمار ایجاد می کند و از این طریق با دسترسی به کلیه ها اقدام به خارج ساختن سنگ می نماید. این آخرین گزینه برای درمان سنگ است و در موارد معدودی مورد استفاده قرار می گیرد.
رژیم غذایی و تغذیه:
در زمان بروز رنال کولیک رژیم غذایی خود را به صورت زیر تنظیم نمائید:
- اگر به بیماریهای کلیوی، قلبی یا کبدی مبتلا هستید یا اگر به هر دلیل دیگری با محدودیت مصرف آب مواجه هستید قبل از افزایش مصرف مایعات با پزشکتان مشورت کنید.
- از مصرف نوشابه های گازدار و آب برخی میوه ها به ویژه گریپفروت پرهیزنمایید.
- از پروتئینهای گیاهی استفاده کنید.
- روزانه یک لیوان آب پرتقال بدلیل جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه مصرف کنید.
- اگر سنگها از نوع اگزالاتی باشد باید ادرار رقیق نگه داشته شود و از مصرف غذاهای حاوی اگزالات فراوان مانند ،شکلات ،قهوه چای بادام زمینی چغندر، نوشابه های گاز دار ،توت فرنگی ،ریواس ،اسفناج، سبوس، تخم مرغ، عدس، برنج، سیب پوست ،گرفته ،انگور، گل کلم، نارنج و... اجتناب گردد.
- در ارتباط با سنگهای اسید اوریکی از خوردن زیاد گوشت خودداری شود و ادرار باید قلیایی نگه داشته شود.
- در ارتباط با سنگهای کلسیمی یا فسفری باید از مصرف لبنیات، نمک طعام ، پروتئین ،زیاد شکلات و نارگیل خودداری شود. افرادی که کلیه سنگ ساز دارند از خوردن آب انگور اجتناب کنند.
فعالیت:
به دنبال رنال کولیک فعالیت خود را به صورت زیر برنامه ریزی نمائید:
- روزانه تحرک کافی و کمی ورزش در پیشگیری از تشکیل سنگ داشته باشید.
- بیشتر از سابق راه بروید و افزایش تحرک در هر زمان ممکن توصیه می گردد.
- در صورتی که در آب و هوای گرم زندگی میکنید یا فعالیت ورزشی شما زیاد است مایعات بیشتری بنوشید.
- وزن مناسب داشته باشید از استرس و فشارهای روحی روانی بپرهیزید. ورزشهای سبک در فضای بازمثل قدم زدن دوچرخه سواری، طناب زدن مفید است.
- عدم تحرک و شیوه زندگی ساکن و بدون حرکت، توقف ادرار را افزایش می دهد.
- از فعالیتهای فیزیکی سنگین که موجب تغییرات درجه حرارت زیاد بدن می گردد خودداری کنید.
- از عرق کردن زیاد که باعث کاهش ادرار و افزایش غلظت آن م یشود باید اجتناب کنید. برای درمان سنگهایی که در حالب قرار میگیرند طناب زدن نیز راهکار مناسبی است.
مراقبت:
- در زمان ابتلا به رنال کولیک جهت بهبودی سریعتر اقدامات مراقبتی زیر را انجام دهید
- برای کاهش دوش آب گرم بگیرید و یا ناحیه پهلوهارا گرم نگاه دارید.
- در زمان دفع سنگ باید انتظار ادرارخونی را داشته باشد این مسئله در مورد تمام بیماران مورد انتظار است اما این عارضه نباید بیش از ۴ تا ۵ روز به طول انجامد.
- در صورت عدم رفع درد با مصرف داروی تجویزی پزشک را آگاه کنید. ممکن است پزشک معالجتان بخواهد برای آزمایش سنگهای دفعی و تعیین نوع و ترکیب آنها به جمع آوری سنگ اقدام کنید میتوانید با استفاده از یک صافی سنگها و حتی شنهای دفع شده از کلیه را جمع آوری کنید. جمع آوری ادرار در یک ظرف و جمع آوری سنگها از داخل آن مقدور است.
دارو:
برای کاهش درد در منزل مسکن را طبق دستور استفاده نمایید و اگر درد مقاوم میباشد به پزشک مراجعه نمایید.در صورت تجویز دارو برای پیشگیری از تشکیل سنگ آن را به طور کامل مصرف کنید.
در چه شرایطی به پزشک مراجعه نمائید؟
- افزایش درد
- عدم توانایی در تخلیه ادرار
- تغییر در رنگ وبوی ادرار
- درجه حرارت بالاتر از ۳۸
- سرگیجه ،کاهش فشار خون، رنگ پریدگی ، عرق سرد و تاری دید
- مراجعه به صورت دوره ای جهت جلوگیری از عود مجدد تشکیل سنگ
پزشک تائید کننده :دکتراحمد شاه حیدری متخصص ارولوژی
واحد آموزش بیمارستان قدس
تاریخ بازنگری : خرداد 1403
منبع : برونر و سودارث 2022
